Czy AI jest mądra? Czas myślących maszyn dopiero nadchodzi

Czy AI jest mądra? Naukowcy z Waterloo szukają odpowiedzi

Sztuczna inteligencja robi się coraz sprawniejsza. Ale mądrość – ta prawdziwa, rzadka, którą ludzie zdobywają latami – wciąż pozostaje poza jej zasięgiem. Pytanie „czy AI jest mądra” zadaje sobie dziś wielu badaczy. Zespół z Uniwersytetu Waterloo postanowił udzielić na nie konkretnej odpowiedzi.

Nowe badanie opublikowane w Trends in Cognitive Sciences pokazuje, jak tę lukę wypełnić. Tytuł: Imagining and building wise machines: The centrality of AI metacognition. To pierwsza praca, która proponuje realistyczne sposoby wbudowania mądrości w sztuczną inteligencję.

Międzynarodowy sojusz naukowców

Za publikacją stoi szeroki, międzynarodowy zespół pod przewodnictwem naukowców z Uniwersytetu Waterloo. W pracach uczestniczyli eksperci z Université de Montréal, Instytutów Maxa Plancka, Instytutu Santa Fe, Uniwersytetu Stanforda, Uniwersytetu Warwick oraz Google DeepMind. Psychologowie, informatycy i inżynierzy przy jednym stole – rzadkie połączenie, które samo w sobie jest warte odnotowania.

Czym właściwie jest mądrość AI?

Jeden z głównych autorów, psycholog Sam Johnson z Waterloo, w komunikacie prasowym uczelni wyjaśnia, dlaczego pytanie „czy AI jest mądra” w ogóle ma sens:

Sztuczna inteligencja robi się z każdym dniem mądrzejsza, ale brakuje jej jednej, kluczowej ludzkiej umiejętności: mądrości. Mądrość to nie tylko wiedza czy inteligencja. To zestaw mentalnych narzędzi potrzebnych do radzenia sobie z życiowymi wyzwaniami: podejmowania trudnych decyzji, nawigowania w nieprzewidywalnych sytuacjach społecznych.

Gdzie AI zawodzi?

Dzisiejsze systemy AI są mistrzami w zadaniach dobrze zdefiniowanych. Potrafią ograć mistrza w Go, napisać wypracowanie, przetłumaczyć tekst na kilkadziesiąt języków. Ale gdy reguły gry przestają być jasne, gdy problem jest złożony, a sytuacja niepewna – ich możliwości gwałtownie maleją.

Powód, jak tłumaczą badacze, jest prosty: maszynom brakuje pełnego zestawu strategii, których ludzie używają do radzenia sobie z niepewnością. Ich pomysł? Nauczyć AI myśleć o własnym myśleniu, czyli metapoznania. Chodzi o to, by maszyny potrafiły rozpoznawać granice własnej wiedzy, dostosowywać się do różnych kontekstów, ważyć wiele punktów widzenia i pozostawać elastyczne wobec tego, jak sytuacje mogą się potoczyć.

Jak nauczyć maszyny mądrości?

Igor Grossmann, drugi z głównych autorów, również z Waterloo, dodaje w tym samym komunikacie:

Mądrość wydawała się dotąd zbyt filozoficzna, zbyt skoncentrowana na człowieku, by dało się ją sformalizować dla maszyn. Ale rozbijając ją na konkretne strategie – pokorę intelektualną, poszukiwanie perspektyw, adaptację do kontekstu – możemy stworzyć konkretny plan budowy AI, która nie tylko kalkuluje, ale rozumuje mądrze.

Badacze proponują konkretne rozwiązania: sposoby trenowania dużych modeli językowych, architektury systemów, które mogłyby wspierać mądre rozumowanie, a nawet wskaźniki, którymi można by taką mądrość mierzyć.

Po co AI mądrość?

Z komunikatu prasowego Uniwersytetu Waterloo wynika, że mądre systemy AI mogłyby:

lepiej radzić sobie z nowymi problemami i środowiskami,
skuteczniej współpracować z ludźmi w dążeniu do wspólnych celów,
być bardziej zrozumiałe dla użytkowników,
a przede wszystkim – być bezpieczniejsze, bo lepiej rozumiałyby, czego oczekują od nich ludzie.

Prof. Johnson posługuje się obrazowym porównaniem:

Gdyby najmądrzejszy człowiek na świecie był dwulatkiem, nie powierzylibyśmy mu kodów do broni jądrowej. AI w coraz większym stopniu przypomina cudowne dziecko, które wciąż potrzebuje zdrowej dawki mądrości od swoich ludzkich rodziców.

Co dalej?

Kolejnym krokiem, zapowiadają autorzy, ma być współpraca z przemysłem nad opracowaniem komputerowych modeli ludzkiej mądrości. Modele te miałyby następnie kierować projektowaniem systemów AI.

Czy to się uda? Nie wiadomo. Ale samo postawienie pytania o mądrość maszyn – i próba udzielenia na nie systematycznej odpowiedzi – dowodzi, że nauka zaczyna traktować ten problem poważnie. Odpowiedź na pytanie „czy AI jest mądra” jednak jeszcze przed nami.

Przeczytaj także: Wiemy, jak AI naprawdę się uczy. To zaczyna być niepokojąco ludzkie