Demografia a narcyzm. Badanie z 53 krajów pokazało ważny wzór

Narcyzm częstszy, niż myślimy

Narcyzm to jedno z tych pojęć psychologicznych, które coraz częściej pojawia się w rozmowach o relacjach. Opisuje się nim osoby skupione na sobie, potrzebujące podziwu i przekonane o własnej wyjątkowości. Dla wielu ludzi nie jest to jednak tylko termin z książek o psychologii, ale doświadczenie z codziennego życia. Jedna z internautek opisała to w prostych słowach:

Spotykam się z 10 facetami na zapoznawczą kawę, do drugiego spotkania dochodzi z trzema z nich, z jednym się bardziej angażuję, ten jeden okazuje się narcyzem. Kolejna seria spotkań i znowu ten wybrany narcyz. Kolejna i znowu. A zwracam uwagę na czerwone flagi.

Nie jest w tym odosobniona. Wiele osób spotyka w swoim otoczeniu ludzi o silnych cechach narcystycznych i dotyczy to nie tylko Polski. Właśnie dlatego zespół naukowców m.in. z Michigan State University i Indiana University postanowił sprawdzić, czy narcyzm może mieć związek z czynnikami demograficznymi.

Demografia a narcyzm

Przez długi czas w psychologii zakładano, że narcyzm jest szczególnie związany z określonym typem społeczeństw. Chodziło przede wszystkim o kraje wykształcone, zachodnie, zamożne, demokratyczne i uprzemysłowione. W skrócie: uważano, że narcyzm jest w pewnym sensie produktem nowoczesności. Najnowsze badania pokazują jednak, że rzeczywistość może wyglądać inaczej.

Aby sprawdzić, czy narcyzm rzeczywiście ma związek z demografią, naukowcy przeanalizowali odpowiedzi z ankiet wypełnionych przez 45 800 osób z 53 krajów. W badaniu uczestniczyli zarówno mężczyźni, jak i kobiety.

Badacze sprawdzali między innymi poziom narcyzmu w dwóch wymiarach: uznania i rywalizacji. Pierwszy dotyczy promowania samego siebie, poszukiwania uznania u innych oraz podkreślania własnej wyjątkowości. Drugi wiąże się z potrzebą obrony własnego ego, dążeniem do przewagi nad innymi i skłonnością do ich deprecjonowania.

Narcyzm nie zależy od kraju

Okazało się, że cechy narcystyczne występują w podobnym stopniu wśród ludzi we wszystkich badanych krajach. Wyniki wyraźnie podważają więc tezę, że narcyzm jest przede wszystkim domeną społeczeństw zachodnich i wysoko rozwiniętych. W rzeczywistości ta cecha osobowości pojawia się w każdym zakątku świata.

Jednocześnie badanie pokazało pewien powtarzający się wzorzec. Analiza danych wskazała, że osoby o silniejszych cechach narcystycznych częściej łączyło kilka wspólnych czynników:

Młode osoby dorosłe miały wyższy poziom cech narcystycznych niż seniorzy – z każdym rokiem narcyzm słabł na poczet stabilności emocjonalnej oraz celów prospołecznych.
Mężczyźni częściej byli narcyzami niż kobiety – może to wynikać z oczekiwań ról społecznych. Panowie od dziecka są uczeni, by być asertywnymi oraz dominującymi, a to jest zgodne z narcyzmem. Panie zaś do bycia opiekuńczymi i wspólnotowymi, co stoi w sprzeczności z narcyzmem.
Status społeczny – im wyższe poczucie własnego statusu, tym wykazywał się silniejszym narcyzmem. Ten czynnik był spójny we wszystkich badanych krajach.

PKB a poziom narcyzmu

Choć sama demografia nie przesądza o tym, czy ktoś jest narcyzem, badanie pokazało, że może mieć wpływ na poziom tych cech. Obywatele krajów o wyższym PKB częściej deklarowali wyższy poziom narcyzmu, szczególnie w wymiarze potrzeby podziwu. Wynik ten wpisuje się w teorię, według której dobrobyt gospodarczy może sprzyjać większemu skupieniu na sobie i własnych osiągnięciach.

Warto jednak pamiętać, że większość efektów opisanych w artykule naukowym opublikowanym w czasopiśmie Self and Identity była umiarkowana. Co więcej, duże różnice pojawiały się nawet w obrębie jednego kraju. Najbardziej interesujący wniosek z badania dotyczył jednak czegoś innego.

Demografia a narcyzm na świecie

Amerykańscy naukowcy odkryli też coś zaskakującego. Osoby z krajów, w których większy nacisk kładzie się na wspólnotę niż na jednostkę, częściej wykazywały wyższy poziom narcyzmu w potrzebie podziwu niż mieszkańcy społeczeństw bardziej indywidualistycznych. Pokazuje to, że narcyzm nie zawsze działa tak, jak intuicyjnie zakładamy.

Ile osób ma cechy narcystyczne

Warto też pamiętać, że pełne zaburzenie narcystyczne jest stosunkowo rzadkie. Według różnych badań dotyczy ono około 1–2 procent społeczeństwa, choć niektóre analizy mówią nawet o 6 procentach. Znacznie częściej spotyka się jednak osoby z silnymi cechami narcystycznymi, które nie spełniają wszystkich kryteriów zaburzenia, ale bywają trudne w relacjach. Szacuje się, że takich osób może być nawet 10–20 procent społeczeństwa.

Narcyzm w społeczeństwie

Dane statystyczne i najnowsze badania naukowe pomagają zrozumieć popularne powiedzenie, że „narcyzi są wszędzie”. Cechy narcystyczne rzeczywiście występują stosunkowo często, choć pełne zaburzenie osobowości narcystycznej jest znacznie rzadsze. Badania pokazują też, że narcyzm nie zależy przede wszystkim od kraju czy kultury, lecz częściej wiąże się z czynnikami społecznymi, takimi jak wiek, płeć czy poczucie własnego statusu.

Może to oznaczać, że narcyzm jest nie tylko cechą jednostki, ale także odbiciem środowiska społecznego, w którym żyjemy. Sposób, w jaki budujemy poczucie własnej wartości, rywalizujemy z innymi czy szukamy uznania, często wynika z norm i oczekiwań obecnych w naszym otoczeniu. Być może właśnie dlatego narcyzm pojawia się w każdym społeczeństwie, choć za każdym razem przybiera nieco inną formę.

Warto przeczytać: To nie miłość, to kontrola – 6 zachowań, które zdradzają narcyza