Groźne uzależnienie od chatbotów. Intymne więzi dzieci z AI

AI zamiast rodziny i rówieśników

Amerykańscy badacze nie pozostawiają złudzeń: coraz więcej dzieci i nastolatków wykorzystuje narzędzia oparte na sztucznej inteligencji do budowania relacji, które zaczynają zastępować kontakty z rodziną, przyjaciółmi i rówieśnikami. W części przypadków więzi te przybierają charakter emocjonalny, a nawet intymny, a to zdaniem ekspertów, może mieć poważne konsekwencje dla rozwoju społecznego i psychicznego młodych ludzi.

Do takich wniosków doszły dr Jenny Radesky z University of Michigan oraz dr Jean Twenge z San Diego State University. Badaczki zaprezentowały wyniki swoich analiz podczas przesłuchania przed Senacką Komisją Handlu, Nauki i Transportu w USA, wskazując, że zjawisko przestaje być marginalne i zaczyna mieć wymiar systemowy.

Uzależnienie od chatbotów zaczyna się wcześnie

Ekspertki zwracają uwagę, że po wsparcie sztucznej inteligencji sięgają już nawet 12-latki. Najczęściej robią to w momentach samotności, lęku przed oceną czy odrzuceniem, a więc wtedy, gdy młody człowiek jest szczególnie podatny na wpływ i sugestię. W takich okolicznościach AI staje się łatwo dostępnym, zawsze „obecnym” rozmówcą, który nie krytykuje i nie stawia granic.

Intymne relacje z AI

Problem w tym, że część tych kontaktów z czasem przekształca się w silne więzi emocjonalne, niekiedy z wyraźnym podtekstem seksualnym. Sprzyja temu rosnąca popularność aplikacji oferujących rozmowy o intymnym charakterze oraz tzw. „wirtualnych partnerów” tworzonych przez AI. W efekcie relacje cyfrowe zaczynają zastępować realne doświadczenia społeczne, a konsekwencje tej zamiany, jak podkreślają badaczki, mogą okazać się dla młodych ludzi wyjątkowo kosztowne.

Nie chcemy, aby 12-latki przeżywały swój pierwszy romantyczny związek z chatbotem.

– apelowała dr Twenge podczas wystąpienia.

Zakaz AI dla nieletnich?

Zmiana tych nawyków może jednak okazać się wyjątkowo trudna. Chatboty oparte na AI są dziś zintegrowane z najpopularniejszymi serwisami społecznościowymi i funkcjonują bezpośrednio w interfejsach, z których młodzi korzystają na co dzień. Dla wielu nastolatków to właśnie media społecznościowe stały się pierwszym i podstawowym kanałem kontaktu ze sztuczną inteligencją — naturalnym przedłużeniem cyfrowej codzienności.

W tym kontekście amerykańskie badaczki postulują wprowadzenie zakazu korzystania z mediów społecznościowych przez dzieci do 16. roku życia. Argumentują, że bez systemowych ograniczeń trudno będzie ograniczyć skalę zjawiska. Nad podobnymi rozwiązaniami pracują już także Polska i inne państwa, analizując możliwość zaostrzenia regulacji dotyczących dostępu nieletnich do platform cyfrowych i narzędzi opartych na AI.

Przeciwdziałać, zanim będzie za późno

Ekspertki idą jeszcze dalej w swoich rekomendacjach. Ich zdaniem ograniczenia powinny objąć nie tylko media społecznościowe, lecz także aplikacje wyposażone w asystentów AI. Postulują, by osoby poniżej 18. roku życia nie miały do nich swobodnego dostępu.

Chodzi także o bezpieczeństwo – udzielanie złych rad, niebezpiecznych porad, schlebianie użytkownikom i prowadzenie dzieci w głąb króliczej nory różnych przekonań i interakcji seksualnych. Dlatego potrzebujemy wielu zabezpieczeń.

– powiedziała dr Radesky.

AI jak psycholog? Ryzykowny trend

Do wprowadzenie ograniczeń mogą skłaniać także inne aspekty uzależnienia młodych ludzi od chatbotów. Naukowcy m.in. z Harvardu dowiedli, że nastolatki w kryzysie psychicznym zwracają się po wsparcie do AI. Nie do fachowców lub rodziców.

Jak czytamy w artykule opublikowanym w czasopiśmie JAMA Network Open, ponad 13 proc. nastolatków i młodych dorosłych szukało porady na temat zdrowia psychicznego u sztucznej inteligencji. To ok. 5,5 mln osób. Najczęściej robiły to osoby w wieku 18-21 lat – 22,2 proc.

Ponad 93 proc. ankietowanych uznało wygenerowane odpowiedzi za przydatne. Do korzystania z modeli językowych przyznało się dwie trzecie ankietowanych. Mimo pozornej skuteczności, wykorzystywanie AI w sferze porad psychologicznych ma wiele wad.

Uzależnienie od chatbotów i jego skutki

Sztuczna inteligencja pozostaje narzędziem, systemem zaprojektowanym tak, by podtrzymywać interakcję i utrzymywać uwagę użytkownika. Jej działanie opiera się na algorytmach oraz mechanizmach optymalizujących zaangażowanie, a nie na emocjach czy odpowiedzialności właściwej relacjom międzyludzkim. Z tego powodu, jak podkreślają eksperci, AI nie jest w stanie zastąpić realnej obecności drugiego człowieka ani pełnić roli bezpiecznego wsparcia psychicznego.

Gdy technologia zastępuje relacje

Nadmierne poleganie na chatbotach może prowadzić do poważnych konsekwencji, szczególnie w przypadku dzieci i młodzieży. Gdy sztuczna inteligencja zaczyna pełnić funkcję powiernika lub partnera emocjonalnego, młodzi użytkownicy mogą utrwalać nierealistyczne oczekiwania wobec relacji, zakładające stałą dostępność, brak sprzeciwu i nieustanne potwierdzanie własnych przekonań. Tymczasem zdrowe więzi opierają się na wzajemności, granicach i odpowiedzialności.

Warto przeczytać: Czy sztuczna inteligencja zastąpi Ci psa? Poznaj Moflina