Heroizm i odwaga. Skąd bierze się zdolność do wielkich czynów

Odwaga to nawyk, który musi mieć sens

Wielu ludzi uważa, że bohaterem jest ten, kto poświęca wszystko: karierę, spokój, a nawet życie dla innych lub w imię idei. Tylko czy heroizm i odwaga są równoznaczne z utratą czegoś wartościowego, a poświęcenie jest jej ceną? A może prawdziwy heroizm kryje się w tym, kim jesteśmy i jakie mamy spojrzenie na świat?

Arystoteles w Etyce nikomachejskiej napisał, że męstwo nie oznacza braku strachu. Tchórz boi się wszystkiego, a osoba pełna brawury niczego, przez co leci na oślep. Za to odważny zna strach i panuje nad nim w imię szlachetnego celu. Zamiast skoku w przepaść, bo „trzeba”, decyduje się na działania, które mają sens. A sama odwaga nie jest gestem jednorazowym, lecz nawykiem. To trwała cecha charakteru, kształtowana latami poprzez codzienne decyzje.

Kristen Renwick Monroe: pomoc innym to poczucie własnej tożsamości

Pod kątem praktycznym świetnie przedstawiła to Kristen Renwick Monroe w książce When Conscience Calls: Moral Courage in Times of Confusion and Despair. Autorka zebrała rozmowy z ludźmi, którzy na co dzień musieli mierzyć się z niesprawiedliwością. Pomagali oni biedniejszym, słabszym, wypartym z systemu. Wielu z rozmówców nie postrzegało tego, jako poświęcenia, bo dla nich wsparcie potrzebujących nie było ofiarą, lecz ich własną tożsamością.

Nie przeliczali kosztów pomocy, bo nie brali pod uwagę bezczynności. Monroe wyraźnie podkreśliła w swojej książce, że odwaga nie jest spektakularnym czynem, ale drobnymi cichymi decyzjami. Nie wynikają one z określonej ideologii albo fanatyzmu, lecz z poczucia wspólnoty oraz empatii.

Jaki jest sens cierpienia?

Viktor Frankl w Człowiek w poszukiwaniu sensu opisuje trudne doświadczenie pobytu w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Psychiatra uważa, że nawet w środowisku, w którym można człowiekowi wszystko odebrać, jedna kwestia zawsze pozostaje suwerenna. To wybór postawy. Więźniowie mimo głodu i upokorzenia nie załamywali się, umierali z godnością albo dzielili ostatnim kawałkiem chleba.

Potrafili nadać sens swojemu cierpieniu. Frankl w swojej książce sugerował, że człowiek jest w stanie znieść bardzo wiele, jeśli widzi w tym sens. A odwaga w tym przypadku to nie bunt przeciwko losowi, ale spokojne przyjęcie go niczym zadania.

Granica heroizmu i odwagi kończy się na utracie sensu

Warto sobie zadać pytanie, gdzie jest granica, w której heroizm i odwaga mają swój kres, a rozpoczyna się niepotrzebna ofiara? Według znanych myślicieli ta granica jest tam, gdzie zanika sens. Na przykład w sytuacji, kiedy ktoś cierpi, bo wypada i wszyscy patrzą, a nawet z przyczyn ideologicznych. Fanatyzm, brawura i ślepe szukanie cierpienia prowadzą w ślepą uliczkę.

Piszą o tym Kristen Renwick Monroe, Arystoteles i Viktor Frankl. Prawdziwy bohater nie zaczyna od pytania, ile to będzie kosztować. Najpierw pyta, czy to ma sens i czy jest w tym sobą. Jeśli odpowiedź brzmi tak, cena przestaje być najważniejsza. Jest tylko konsekwencją wyboru.

Tak więc heroizm nie potrzebuje poświęcenia jako motywu. Oczekuje jedynie wierności sobie oraz jasnego spojrzenia na to, co jest naprawdę istotne. W niektórych przypadkach oznacza to stratę, ale czasem zwykłe bycie przyzwoitym człowiekiem w momencie, gdy inni odwracają wzrok.

Warto przeczytać: Cierpienie – nie da się go uniknąć, więc jak je wykorzystać?