Krytyka Cię niszczy? Poznaj sekret „mózgoodporności”

Pradawna część mózgu krzyczy: „Ratuj się”

Ktoś zwraca Ci uwagę. Jedno zdanie. I nagle serce przyspiesza, szczęka się zaciska, a w głowie zaczyna się burza. Nie zdążyłeś jeszcze pomyśleć – twoje ciało już zareagowało. To nie słabość charakteru. To biologia. Jak tłumaczy psycholog Justyna Żejmo, tzw. “kierownik migdał” – pradawna, emocjonalna część mózgu – właśnie wszczął alarm. Bo gdzieś w ewolucyjnej pamięci krytyka wciąż równa się wykluczeniu ze stada. A wykluczenie ze stada kiedyś oznaczało śmierć.

Jak przyjmować krytykę bez lęku o własną wartość?

Każdy z nas posiada coś, co można nazwać terytorium psychologicznym. Obszar własnych przekonań, decyzji i sposobu postrzegania siebie. Krytyk, świadomie lub nie, wchodzi na to terytorium z własną mapą świata i próbuje narzucić ci ją jako jedyną słuszną. Maria Król-Fijewska, pionierka polskiego treningu asertywności, pisze w książce Stanowczo, łagodnie, bez lęku: 

Prawda obiektywna jest jedna. Jeżeli dwie osoby mają różne opinie, mogą (…) skonstatować, na ile ich opinie są zbieżne i pozostać przy swoich sądach.

Fundamentem asertywnej postawy jest zdanie, które brzmi: “Jestem w porządku i ty jesteś w porządku”. Nie oznacza ono zgody na wszystko. Oznacza – jak precyzuje Król-Fijewska – wewnętrzną akceptację siebie. Żadna krytyka nie może tej akceptacji odebrać. To ważne rozróżnienie: krytyka może dotyczyć twojego zachowania. Nigdy twojej wartości jako człowieka.

Poznaj techniki, które uczą, jak przyjmować krytykę z klasą

Kiedy już “kierownik migdał” trochę się uspokoi i głos odzyska “pani prezes” – tak Justyna Żejmo nazywa korę przedczołową, która weryfikuje fakty zamiast reagować instynktownie – możesz zastosować narzędzia, które działają wręcz chirurgicznie. Zostały one sformułowane w materiałach australijskiej publicznej instytucji zajmującej się psychologią kliniczną Centre for Clinical Interventions (CCI):

• Fogging (który możemy w tym kontekście przetłumaczyć jako amortyzację lub asertywny unik) – to chłodna kalkulacja. Zamiast bronić się przed atakiem, szukasz w nim ziarna prawdy i zgadzasz się wyłącznie z tym. „Masz rację, na moim biurku jest bałagan” – i cały destrukcyjny ładunek krytyki traci swoją moc. Agresywny krytyk spodziewa się walki albo załamania. Spokojne przyznanie racji w jednym punkcie działa jak rozbrojenie bomby.
• Negative Assertion (przyznanie się do błędu) idzie krok dalej – to umiejętność powiedzenia “tak, popełniłem błąd” bez wewnętrznego obciążania się. Sekret tkwi w przekonaniu, że błąd to jedynie informacja. Naukowcy z CCI potwierdzają tym samym prawdę, która brzmi jak dawno zdarta płyta: uczymy się właśnie na błędach.
• Negative Inquiry (asertywne  dopytywanie) – to z kolei technika dla sytuacji niejednoznacznych. Zamiast domyślać się intencji, pytasz wprost. “W jakich kwestiach uważasz, że jestem niekompetentny?”. Jeśli krytyka była konstruktywna – otrzymujesz cenne informacje. Jeśli była manipulacją – krytyk pokaże swoje prawdziwe intencje.

Badacze z CCI podkreślają to bardzo wyraźnie. Konstruktywna krytyka mówi o konkretnym zachowaniu, przychodzi z troską o relację i zawiera w sobie prośbę o zmianę. Destrukcyjna – uderza w całą osobę, używa słów „zawsze” i „nigdy”, przychodzi z krzywdą, a nie z pomocą.

Krytyka konstruktywna a “spychologia”

Ciekawe określenia autorów desktrukcyjnej krytyki proponuje Justyna Żejmo w rozmowie na kanale Podcast Charyzmatyczny. To tzw. “strażnicy szlaku” – bliscy, którzy krytykują “dla twojego dobra”, próbując kontrolować twoje decyzje. I spycholodzy – osoby, które podcinają ci skrzydła, bo twój sukces konfrontuje ich z własnym niespełnieniem. 

Nie brakuje ich w komentarzach pod internetowymi wpisami, przy rodzinnym stole, w biurowych open space’ach. Prawdziwego przyjaciela – jak trafnie zauważa Żejmo – poznasz nie w biedzie, tylko po tym, jak znosi twój sukces.

Jak zostać „mózgoodpornym”?

Asertywność w obliczu krytyki to ochrona energii – swojej i cudzej. Wymaga jednej, kluczowej umiejętności: zatrzymania się między bodźcem a reakcją. W tym ułamku sekundy – jak obrazowo tłumaczy Justyna Żejmo – mamy biuro “pani prezes” i to ona (nie “kierownik migdał”) powinna mieć ostatnie słowo.

Czasem odpowiedzią na krytykę jest milczenie i uczciwość wobec siebie: “Nie wiem, co odpowiedzieć. Jestem zaskoczona. Chciałabym się chwilę zastanowić”. To jest świadomość własnego tempa, którą podkreślają specjaliści z CCI. Zalecają, by przed odpowiedzią na krytykę zatrzymać się i sprawdzić, czy w ogóle mamy do czynienia z krytyką. Bo być może jest to tylko własne nadinterpretowanie sytuacji.

Narracja, którą prowadzisz w swojej głowie, po tym jak usłyszysz krytykę, jest ważniejsza niż sama krytyka. Każde słowo może dać skrzydła – przypomina Żejmo – ale każde słowo, włącznie z tym, które mówisz do siebie, może też zabijać.

Warto przeczytać: Zdrowa asertywność – jak wychować dziecko umiejące chronić swoje granice?

Zapraszamy do: ksiegarnia.holitic.news

Życzymy udanych zakupów!
Redakcja