Jak sobie wybaczyć? Przeszłości nie cofniesz, ale możesz iść dalej

Ten błąd wraca częściej, niż myślisz

Zaliczyłeś wpadkę, mniejszą lub większą, ale wspomnienie pozostało i ciągnie się za tobą tygodniami, miesiącami, a może latami. Pozostało nie tylko doświadczenie, ale często wstyd, a nawet poczucie winy wobec innych, ale przede wszystkim wobec samego siebie. Większość z nas doskonale to zna. A gdyby odpuścić sobie to, co było? Nie udawać, że nic się nie wydarzyło, nie zapomnieć, lecz przyznać, że popełniło się błąd. Uznać, że to już przeszłość, którą świadomie zostawiamy za sobą.

Jak sobie wybaczyć i naprawdę iść dalej

Badania naukowe opublikowane w Journal of Counseling Psychology wykazały, że nie jest to tylko pusta rada z popularnego poradnika. To wartościowe nastawienie, które pokazuje, jak sobie wybaczyć, ponieważ działa na ciało i umysł. Szeroka analiza ponad 5600 osób pokazała wyraźną zależność: ci, którzy potrafią odpuścić samemu sobie, są zdrowsi. Mają lepszą kondycję i mniej dolegliwości, przez co też rzadziej chorują. Jednak odpuszczenie sobie własnych win działa nie tylko na ciało, ale i na duszę.

Praca nad badaniami, do których zaangażowano prawie 18 tysięcy ochotników, wykazała, że im lepiej sobie radzimy z porzuceniem przeszłości i pójściem naprzód w życiu, tym jesteśmy bardziej szczęśliwi, mniej się stresujemy, mamy lepszy humor i ogólny dobrostan. To oznacza z kolei mniej lęku, zmartwień, a także stanów depresyjnych.

Dlaczego wybaczenie sobie jest tak trudne

Tylko co to znaczy wybaczenie samemu sobie? To tu zaczyna się prawdziwa dyskusja myślicieli, którzy toczą polemikę na ten temat od wielu lat. W pracy zbiorowej: Filozofia moralności. Wina, kara, wybaczanie znajdziemy kilka stanowisk uznanych filozofów, którzy patrzą na porzucanie przeszłości i pójście naprzód zupełnie inaczej.

Profesor Nancy Snow z University of Kansas podchodzi praktycznie i optymistycznie do kwestii odpuszczania samemu sobie win. Według niej samowybaczanie jest celowym procesem, który można porównać do naprawy zniszczonego sprzętu czy relacji. Tylko że w tym przypadku nie chodzi o więzi z innymi ludźmi, lecz z samym sobą. Kiedy popełnisz błąd, coś w tobie pęka, tracisz szacunek do samego siebie i masz wrażenie, że nie jesteś w porządku jako człowiek.

Profesor Snow twierdzi, że wystarczy odpuścić samemu sobie, by posklejać to, co popękało. Aby tak się stało, potrzebne jest spełnienie trzech warunków: uznanie swojej winy, wzbudzenia żalu, a także mocne postanowienie poprawy. Nie chodzi o oszukiwanie samego siebie ani o puszczenie w niepamięć tego, co było. Chodzi o pracę, która działa przy każdym błędzie, niezależnie od jego wagi.

Czy wybaczenie sobie to ucieczka od odpowiedzialności

Profesor Paul M. Hughes, związany z University of Michigan‑Dearborn, podchodzi do poczucia winy człowieka w bardziej analityczny i chłodny sposób. Jawnie nie zgadza się ze swoją koleżanką po fachu. Uważa, że drobne błędy lub lenistwo nie niszczą człowieka od środka. Polemicznie pyta przy tym: w jaki sposób ten sam człowiek może być w swojej sprawie jednocześnie winowajcą, oskarżycielem, sędzią oraz osobą miłosierną, która wybacza?

Profesor Hughes obawia się, że ludzie wykorzystują fakt samowybaczania, aby uniknąć odpowiedzialności za swoje winy, ale też by zracjonalizować własną postawę. Właśnie dlatego opowiada się za przyjęciem ostrzejszych reguł. Według niego sam proces wybaczenia musi szanować to, że wina była realna. To ważne, by nie prowadzić do wniosku, że wszystko nam wolno.

Co naprawdę dzieje się w twojej głowie

Doktor Jon Mills, związany m.in. z University of Essex, nie rozstrzyga, kto ma rację, ale dodaje od siebie głębsze znaczenie problemu. Filozof uważa, że nie ma w nas jednej wersji samych siebie. Tak naprawdę istnieje wiele różnych wewnętrznych obrazów naszej osobowości moralnej.

Kiedy jedna postawa: „zawiodłem”, kłóci się z pragnieniem bycia w porządku, pojawia się napięcie. A samowybaczenie jest swoistym połączeniem tych oddzielnych części. Pozwala nam działać jako jedna, spójna osoba. Bez tego grozi nam chroniczny wewnętrzny konflikt.

Jak sobie wybaczyć bez oszukiwania siebie

W ten oto sposób mamy trzy różne głosy, choć jeden wniosek: odpuszczenie sobie win nie jest proste czy automatyczne. To nie słabość, lecz proces, wymagający odwagi przyznania się do błędu oraz poczucia żalu, ale jednocześnie troski, by nie utknąć w nim na zawsze.

Patrząc na to praktycznie, jest to proste. Nie obwiniasz się za porażkę przez wiele miesięcy, ale uznajesz to, co się stało. Następnie żałujesz swoich win i wyciągasz wnioski, a na koniec odpuszczasz. Robisz to po to, by znowu normalnie żyć, a nie oszukiwać samego siebie. Badania naukowe potwierdzają, że takie nastawienie jest korzystne dla ciała i psychiki. Filozofia zaś pokazuje, że można tego dokonać bez utraty kręgosłupa moralnego.

Wybaczenie sobie to nie tylko akt ulgi dla naszego sumienia. To uznanie człowieczeństwa, prawdy o błędach, dobru w naszych zamiarach oraz dbałość o spójność własnej osoby. Właśnie to tworzy podstawę, na której możemy budować nasze życie pełne realnej odpowiedzialności i sensu. Bo w życiu nie chodzi o to, by nie popełniać błędów, lecz by nas one nie zdominowały.

Warto przeczytać: Trudna droga do wybaczenia sobie. Zwykłe „przepraszam” nie wystarczy