Języki na świecie: dlaczego, choć tak różne są często tak podobne

Języki na świecie są do siebie zaskakujące podobne

Nowe badanie, analizujące ponad 1700 języków z całego świata pokazuje, że pomimo zdumiewającej różnorodności, wiele z nich podąża według tego samego gramatycznego scenariusza. To odkrycie nie tylko rzuca nowe światło na naturę języka. Przypomina też o tym, co naprawdę łączy nas jako ludzi.

Zespół pod kierunkiem Annemarie Verkerk z Uniwersytetu Kraju Saary i Russella D. Graya z Instytut Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka przeprowadził jedną z największych analiz gramatyki w historii nauki. Naukowcy sięgnęli po Grambank – największą na świecie bazę danych cech gramatycznych. Przebadali 191 proponowanych „uniwersaliów językowych”, czyli reguł, które rzekomo obowiązują we wszystkich językach.

Wyniki okazały się zaskakujące i optymistyczne zarazem. Mniej więcej jedna trzecia z proponowanych uniwersaliów znalazła mocne statystyczne potwierdzenie w tak ogromnej próbce języków. Najsilniejsze wsparcie otrzymały reguły dotyczące kolejności słów (np. czy czasownik stoi przed, czy po dopełnieniu) oraz struktur hierarchicznych – czyli tego, jak języki porządkują informacje w zdaniu („kto co komu robi”). Te podobne rozwiązania pojawiają się w setkach niespokrewnionych języków na różnych kontynentach. To sugeruje, że języki na świecie nie ewoluują chaotycznie, lecz podlegają trwałym ograniczeniom poznawczym i komunikacyjnym.

Wszyscy myślimy w podobny sposób

Autorzy badania podkreślają, że te wspólne wzorce najpewniej odzwierciedlają to, jak działa ludzki umysł i jakie są uniwersalne wymagania skutecznej komunikacji. Niezależnie od kultury każdy z nas musi szybko zrozumieć, kto jest sprawcą, a kto odbiorcą działania, co jest ważne, a co poboczne. I gramatyka staje się narzędziem porządkowania tego chaosu.

W tym sensie badanie języków na świecie odsłania nie tylko podobieństwa między systemami znaków, ale przede wszystkimpodobieństwa między ludźmi. To, że różne społeczności dochodzą do podobnych rozwiązań gramatycznych, wskazuje na wspólną „infrastrukturę” poznawczą. Mówi w istocie, że myślimy o świecie w zbliżony sposób, choć opowiadamy o nim innymi słowami.

Język nie musi nas dzielić

To ważna lekcja na czasy podziałów. Skoro nawet gramatyka języków na świecie – dziedzina, w której spodziewamy się maksymalnej różnorodności – ujawnia trwałe wspólne reguły, tym bardziej warto szukać tego, co nas łączy, zamiast zatrzymywać się na poziomie różnic. Okazuje się bowiem, że w samym rdzeniu tego, jak mówimy i myślimy, jesteśmy do siebie bliżsi, niż nam się wydaje.

Różnorodności języków na świecie nie należy więc postrzegać jako chaosu, lecz jako bogactwo w ramach wspólnego porządku. To dowód na to, że ludzka komunikacja nie jest przypadkowa, lecz zakorzeniona we wspólnej naturze. A także na to, że ludzkość, mimo wszystkich różnic, podąża jedną, choć wielotorową drogą – drogą zrozumienia.

Przeczytaj również: Coraz krócej i chłodniej. AI zmienia sposób, w jaki mówimy do ludzi