Klęska Napoleona Bonaparte: armia miała tajemniczego wroga

Tajemnica śmierci żołnierzy Napoleona

W 1812 roku w Wilnie w pośpiechu pochowano około trzech tysięcy żołnierzy armii Napoleona Bonaparte. Bez nazwisk, bez ceremonii, bez pożegnania — w zbiorowej mogile, która miała na zawsze zamknąć tę historię. Przez lata wydawało się, że przyczyny ich śmierci są oczywiste. Głód, mróz i tyfus były przecież nieodłącznym tłem wojen, nie tylko w XIX wieku.

Tymczasem naukowcy, m.in. z Instytutu Pasteura w Paryżu, wykazali, że dotychczasowa wiedza wymaga poważnego uzupełnienia. Przełom przyniosło coś, co przez lata pozostawało na marginesie badań — zęby żołnierzy. To właśnie w ich DNA odkryto ślady dwóch dominujących bakterii, które mogły odegrać kluczową rolę w dramatycznej klęsce armii Napoleona.

Napoleon — strateg i mit

Napoleon Bonaparte był cesarzem Francuzów i królem Włoch. Zyskał sławę jako jeden z najwybitniejszych strategów w historii. Na fali rewolucji francuskiej sięgnął po władzę, wprowadził Kodeks Cywilny (nazwany później jego imieniem) i podporządkował sobie większą część Europy.

Polacy postrzegają go często jako wielkiego wojownika, niosącego nadzieję na odzyskanie niepodległości.
Nie wszystkie rozdziały jego biografii zapisane są jednak triumfem. Jednym z najbardziej dotkliwych i brzemiennych w skutki momentów okazała się wyprawa na Rosję w 1812 roku — wydarzenie, które na zawsze zmieniło bieg jego historii.

Klęska Napoleona Bonaparte: co naprawdę się stało

Bonaparte ruszył na Rosję z armią liczącą ponad 600 tysięcy ludzi, w tym około 100 tysięcy Polaków — była to największa siła zbrojna, jaką Europa widziała do tamtej pory. Skala miała gwarantować zwycięstwo. Stało się odwrotnie.

Błędy strategiczne, mróz, głód i choroby sprawiły, że w ciągu zaledwie kilku miesięcy liczebność armii stopniała do około 100 tysięcy żołnierzy. Ci, którzy nie zdołali się wycofać, spoczęli w zbiorowych mogiłach. Dziś to właśnie z nich naukowcy wydobywają kolejne, zaskakujące szczegóły dramatu sprzed ponad dwóch stuleci.

Niewidzialni wrogowie zaatakowali armię

Eksperci z Instytutu Pasteura w Paryżu oraz Aix-Marseille Université wrócili do miejsca masowego pochówku, by raz jeszcze zadać pytanie: co naprawdę zabiło tysiące żołnierzy? Zakładali, że potwierdzą to, o czym historycy mówili od lat — tyfus albo gorączkę okopową. Wyniki badań pokazały jednak, że rzeczywistość była bardziej skomplikowana.

Analiza genetyczna 13 zębów ujawniła ślady bakterii Borrelia recurrentis. To patogen wywołujący gorączkę nawrotową — chorobę prowadzącą do fal wysokiej temperatury, dreszczy i skrajnego wycieńczenia organizmu. W warunkach głodu, zimna i fizycznego wyczerpania takie objawy mogły okazać się śmiertelne. A to wciąż nie był koniec odkryć.

Zęby pokazały prawdę: Salmonella i gorączka nawrotowa

Jak opisano na łamach Current Biology, w DNA zębów wykryto również szczep bakterii Salmonella. To drobnoustrój odpowiedzialny za groźne zakażenia szerzące się przez skażoną żywność i wodę — a o te w ogromnej, przemieszczającej się armii, pozbawionej zaplecza sanitarnego, nietrudno było. W warunkach chaosu i niedoborów nawet niewielkie ognisko zakażenia mogło szybko wymknąć się spod kontroli.

Badacze podkreślają, że ani Salmonella, ani Borrelia recurrentis nie były jedynymi przyczynami śmierci żołnierzy Napoleona Bonaparte. Stanowią jednak istotny element układanki, która doprowadziła do zdziesiątkowania największej armii swoich czasów. To właśnie dlatego zęby — jako najtrwalsza część ludzkiego ciała — okazały się kluczem do odczytania tej zapomnianej historii.

Tajemnica klęski Napoleona. Zęby odkrywają kulisy historii

Zęby są najtwardszą częścią ludzkiego ciała — i właśnie dlatego działają jak kapsuła czasu. Nawet po kilkuset latach potrafią przechować ślady zdarzeń, o których milczą dokumenty. Gdy wojenne archiwa zaginęły, a wspomnienia zamieniły się w legendę, to bakterie uwięzione w DNA uzębienia zachowały konkretne dowody. Nowoczesna paleogenetyka pozwala dziś odczytać to, czego nie zapisała żadna kronika.

Nowe ustalenia pokazują, że klęska armii Napoleona Bonapartego miała bardziej złożone przyczyny, niż sądzono przez dekady. Co istotne, wnioski oparto zaledwie na 13 zębach odnalezionych żołnierzy. Jeśli przebadane zostaną kolejne szczątki, obraz tej historycznej tragedii może stać się jeszcze pełniejszy.

Warto przeczytać: Ludzie żyjący w neolicie byli monogamistami. Analiza DNA rzuca nowe światło na naszych praprzodków