Lęk przed podejmowaniem decyzji blokuje. Tak działa mechanizm

Strach przed stratą blokuje ruch

Jestem tak naprawdę totalnym laikiem. Coś tam wiedzę podstawową teoretyczną mam, ale mój strach, pech i brak wiedzy głębszej powodują, że jestem w tym miejscu co jestem. […] Totalnie nie wiem, co robić. Wiem, że codziennie tracę pieniądze, nie lokując ich nigdzie, ale boje się stracić jeszcze więcej, a pewnie tak będzie, bo to ma być inwestycja krótkoterminowa.

– pisze anonimowy internauta na forum Reddit.com.

Ta sytuacja nie jest wyjątkiem. Wiele ludzi czuje lęk przed podejmowaniem decyzji i woli unikać ryzyka, m.in. finansowego. Odpowiedzialny jest za to mózg, który wciąż skupia się na ewentualnych negatywnych konsekwencjach wyboru. To dlatego odczuwamy tak silny lęk przed podejmowaniem decyzji.

Badanie: lęk wygrywa z zyskiem

Naukowcy z University of Bath i University of Waterloo sprawdzili, jak ten mechanizm wpływa na codzienność ludzi. W tym celu przeprowadzili badanie na prawie 14 tysiącach ochotników. Weryfikowano cierpliwość finansową oraz chęć do obrotu pieniędzmi. Wyniki opublikowane w czasopiśmie naukowym Cognitive Science ukazały ciekawy schemat.

Okazało się, że wielu uczestników badania bardziej skupiało się na negatywnych niż pozytywnych scenariuszach przy podjęciu decyzji. Wyniki badań wykazały jasno, że wpływ lęku jest sześć razy silniejszy niż ewentualna radość podczas oczekiwania na nadejście zysku. A właśnie to wzmaga strach przed inwestowaniem pieniędzy.

Cierpliwość naprawdę się opłaca

Mało tego, badanie wykazało powiązanie lęku z niecierpliwością ludzi, którzy rzadko chcą czekać na pozytywne rezultaty np. zwrot z inwestycji, mimo że cierpliwość mogłaby zwiększyć wartość nagrody:

Widzimy, że unikanie ryzyka i niecierpliwość są ze sobą psychologicznie powiązane. Ludzie starają się unikać wyborów z możliwymi negatywnymi skutkami, a także wolą, by rezultaty pojawiały się szybciej, aby zminimalizować obciążenie emocjonalne – lęk związany z oczekiwaniem na złe wiadomości.

– powiedział prof. Samuel G. B. Johnson, jeden z autorów badania, na łamach portalu uczelni University of Bath.

Strata boli mocniej niż zysk

W świecie naukowym takie zjawisko nie jest niczym nowym. Według teorii duetu psychologów: Daniela Kahnemana i Amosa Tversky’ego, kiedy już doświadczymy straty, wydaje nam się ona dwa razy większa niż zysk. To wyraźnie pokazuje, jak działają mechanizmy psychologiczne związane z ryzykiem i czasem. Może być też pomocna w wyjaśnieniu, dlaczego osoby stroniące przed ryzykiem są zwykle bardziej niecierpliwe.

To działa też poza finansami

Najnowsza analiza ekspertów pomaga zrozumieć, dlaczego ludzie unikają albo ciągle odkładają podjęcie decyzji, które w dłuższej perspektywie są dla nich korzystne. Przykładem takich sytuacji są np. badania przesiewowe.

Lęk przed podejmowaniem decyzji nie dotyczy wszystkich

Pacjenci unikają badań, bo boją się oczekiwania na potencjalnie złe wyniki. Podobny strach towarzyszy inwestowaniu pieniędzy czy zakupu nieruchomości. Istotne jest jednak coś jeszcze.

Lęk przed podejmowaniem decyzji nie dotyczył ogółu badanych w tym samym stopniu. Niektórzy doświadczali silnych emocji znacznie bardziej niż inni. To pokazuje, dlaczego ochotnicy tak bardzo różnili się przy podejmowaniu decyzji. Co ciekawe, na intensywność uczuć tylko nieznacznie wpływały: dochód, wykształcenie, charakter i zdrowie psychiczne.

Strach kluczem do (braku) decyzji o inwestowaniu

Badanie belgijskiego i angielskiego naukowca nie jest jedynym, które wyjaśnia, jak działają mechanizmy psychologiczne człowieka. Analiza zbioru badań opublikowanych w latach 2024-2026 także wykazała, że strach jest kluczowy przy decyzji o inwestowaniu. Trzy niezależne analizy naukowe wykazały, że lęk często blokuje lub ogranicza podejmowanie decyzji finansowych, zwłaszcza jeśli znamy konsekwencje podobnych sytuacji z przeszłości. Jednak nie zawsze tak jest.

Paradoks: im wiesz więcej, tym większy lęk

Badanie z 2025 roku opublikowane w czasopiśmie The Review of Economic Studies wykazało, że połowa ochotników tolerowała straty finansowe wynikające z ryzyka inwestycji. Takie osoby częściej ryzykują, choć strach przed stratą jest silniejszy u osób wykazujących wyższą inteligencję poznawczą. Wniosek z tych czterech badań jest prosty.

Ludzie w większości obawiają się ryzyka w zarządzaniu swoimi pieniędzmi, choć nie wszyscy. A lęk przed podejmowaniem decyzji często hamuje pomnażanie majątku. Można jednak skutecznie przeciwdziałać unikaniu ryzyka finansowego. Konieczna jest edukacja finansowa, która zmniejszy możliwość utraty pieniędzy i dóbr materialnych.

Warto przeczytać: Kontrolowany strach leczy. To dlatego lubisz się bać