Masowa mogiła w Gomolavie. Kulisy zbrodni sprzed 2800 lat

Zbrodnia sprzed 2800 lat

Na terenie Kotliny Panońskiej, w Serbii, archeolodzy natknęli się na jedną z najstraszniejszych zbrodni prehistorycznej Europy. Odkryto dużą masową mogiłę w Gomolavie. W środku pochowano 77 osób, a ich złożenie do grobu nie było przypadkowe. To ofiary zbiorowej egzekucji z epoki żelaza – głównie kobiety i dzieci, szczególnie dziewczynki.

Przez dekady szczątki leżały zapomniane w Muzeum Wojwodiny, w Nowym Sadzie, w Serbii. Dopiero teraz, w tym roku, dzięki najnowszym technologiom, które zastosowali badacze, poznaliśmy szczegóły tej makabrycznej historii.

Czym jest Gomolava?

Gomolava była osadą zasiedlaną wielokrotnie – od neolitu po okres rzymski. Leży na lewym brzegu Sawy, w pobliżu Hrtkovci. Najstarsze zabudowania wznoszono z drewna i gliny. Ulegały spaleniu, po czym w ich miejscu powstawały kolejne, budowane przez przedstawicieli czterech następnych kultur.

W epoce żelaza teren zamieszkiwało plemię ze wschodu. Wtedy funkcjonowały tu m.in. piece ceramiczne, świadczące o rozwiniętym rzemiośle. W późniejszym okresie obszar ten stał się miejscem dużej rzymskiej nekropolii.

Masowa mogiła w Gomolavie: co odkryto

Gdy w Gomolavie powstawały kolejne osady, region daleki był od stabilizacji. Napięcia i spory o ziemię mogły doprowadzić do zbiorowej egzekucji, której ślady sięgają 2800 lat wstecz. Choć odkrycia dokonano już dekady temu, szczątki musiały czekać ponad pół wieku, zanim nauka była w stanie odpowiedzieć na kluczowe pytania.

Dopiero teraz badacze z University of Edinburgh i University of Oxford przeprowadzili kompleksowe analizy, by odtworzyć przebieg tamtych wydarzeń. Ich ustalenia pozwoliły zbliżyć się do wyjaśnienia jednej z najbardziej zagadkowych zbrodni epoki żelaza.

Dlaczego prawda wyszła dopiero teraz

Jak wynika z publikacji w czasopiśmie Nature Human Behaviour, ofiary w zdecydowanej większości nie były ze sobą spokrewnione. Analizy DNA wykazały, że nie łączyły ich nawet wspólne linie przodków. To zbiorowa mogiła osób, które nie tworzyły jednej rodziny ani rodu, lecz połączył je ten sam tragiczny los.

Ślady przemocy na kościach

Eksperci badający stanowisko w Gomolavie ustalili, że ofiary zginęły w wyniku pchnięć oraz silnych uderzeń tępym narzędziem w głowę. Ciosy zadawano z góry, najprawdopodobniej z wysokości konia. Na kościach zachowały się także ślady ran obronnych. To sugeruje próbę ucieczki albo atak z zaskoczenia. Zebrane dowody nie pozostawiają wątpliwości: była to przemyślana zbiorowa egzekucja wymierzona w najsłabszych.

Rytuał po egzekucji

Mimo przemocy, której doświadczyły ofiary, masową mogiłę w Gomolavie przygotowano starannie. W grobie znaleziono przedmioty osobiste, w tym biżuterię i naczynia do picia. Obok ludzkich szczątków odkryto także liczne kości zwierzęce.

Wraz z kobietami i dziećmi pochowano m.in. poćwiartowane ciele, kamienie do mielenia ziarna oraz spalone nasiona. Zgromadzone przedmioty wskazują na świadomy rytuał pogrzebowy, a nie na pospieszne ukrycie śladów zbrodni. Dół, w którym złożono zmarłych, nie został ograbiony, co w tamtym okresie było rzadkością.

Prawie same kobiety i dziewczynki

Sam dobór ofiar pozostaje jedną z największych zagadek. Aż 87 proc. zmarłych stanowiły kobiety i dziewczynki. To nie wygląda na przypadek, lecz na świadomą selekcję. W epoce żelaza kobiety częściej brano w niewolę, niż zabijano na masową skalę.

Jedna z hipotez zakłada, że pochodziły z wyższych warstw rolniczych i padły ofiarą porachunków między grupami rywalizującymi o tę samą ziemię. Inna sugeruje działanie o charakterze strategicznym – celowe zabójstwo, które miało osłabić lokalne sieci społeczne i przerwać linie rodowe w IX w. p.n.e.

Brutalne zabójstwa oraz późniejsze upamiętnienie tego wydarzenia można odczytywać jako silną próbę zrównoważenia relacji władzy i potwierdzenia dominacji nad ziemią i zasobami.

– powiedziała dr Linda Fibiger, jedna z autorek badania, na łamach portalu European Research Council.

Masowa mogiła w Gomolavie: kto i po co

Autorzy badania łączą zbiorową egzekucję z okresem upadku epoki brązu. To czas napływu mobilnych grup i ponownego zasiedlania regionów. Taka sytuacja mogła prowadzić do konfliktów o ziemię między przybyszami a stałymi osadnikami. Choć wiele kwestii wciąż pozostaje otwartych, jedno nie budzi wątpliwości.

Analiza uzębienia wykazała zróżnicowaną dietę, co sugeruje, że zmarli pochodzili z odmiennych środowisk. Około 35 proc. ofiar urodziło się poza okolicami Gomolavy. To oznacza, że mogły zostać najpierw przymusowo przesiedlone lub pojmane, a dopiero później stracone.

Dwa groby, jeden los

Najnowsze odkrycia archeologiczne w Serbii uzupełniają historię dwóch mogił. Już ponad 50 lat temu odnaleziono tu nie jeden, lecz dwa głębokie doły ze szczątkami. Drugi, zidentyfikowany wcześniej, zawierał kości 36 osób, choć według niektórych źródeł mogło tam spoczywać nawet 54 zmarłych. Analiza wykazała, że również w tym miejscu pochowano głównie kobiety i małe dziewczynki.

Te ustalenia porządkują część historii zbiorowych pochówków kobiet i dzieci. Wciąż pozostają pytania, ale badania naukowe przywracają tożsamość społeczności, której szczątki przez niemal trzy tysiące lat nie doczekały się pełnej analizy.

Warto przeczytać: Tajemnicze odkrycie w Leicester. Odnaleziono lochy i grób sprzed 1900 lat