Najstarsza „wizytówka” człowieka. Ten odcisk dłoni ma prawie 68 tys. lat

Najstarsza sztuka naskalna świata

Niezwykłego odkrycia dokonano w jaskini Liang Metanduno na wyspie Muna, położonej u wybrzeży Sulawesi w Indonezji. Na wapiennej ścianie jaskini badacze znaleźli kilka słabo widocznych odcisków ludzkiej dłoni. Odciski powstały, gdy prehistoryczny twórca przyłożył rękę do skały, a następnie spryskał ją mieszanką ochry i wody, pozostawiając zarys swojej dłoni. Co ważne, odcisk dłoni, który wzbudził zainteresowanie badaczy, ma charakterystycznie wydłużone i zwężone palce, przypominające pazury.

Wyglądało to niemal tak, jakby celowo próbowali przekształcić wizerunek ludzkiej dłoni w coś innego – być może w zwierzęcy pazur.

– twierdzi Adam Brumm, archeolog z Griffith University.

Podobne „pazurzaste” odciski znano już wcześniej z Sulawesi, ale uważano, że są znacznie młodsze.

Ile lat ma najstarszy odcisk ludzkiej dłoni?

Do oszacowanie wieku odcisków dłoni na wyspie Muna naukowcy wykorzystali zaawansowaną metodę datowania uranowo torowego z użyciem lasera. Pozwoliło to określić wiek nie tyle samej farby, co warstw mineralnych pokrywających malowidła. Tym sposobem naukowcy oszacowali wiek odcisku na co najmniej 67,8 tys. lat. To oznacza, że indonezyjskie malowidło jest o ok. 1,1 tys. lat starsze niż słynny neandertalski odcisk dłoni z Hiszpanii, który do tej pory uchodził za najstarszą wiarygodnie datowaną sztukę naskalną na świecie.

Badacze podkreślają, że w tej samej jaskini udało się odkryć inny odcisk ludzkiej dłoni, który okazał się młodszy o co najmniej 35 tys. lat. To sugeruje, że ludzie wracali do tego samego miejsca i tworzyli tam sztukę naskalną w wielu odległych od siebie epokach.

Europa nie była pierwsza?

Odkrycie z Muna dowodzi, że zdolność do tworzenia abstrakcyjnych, symbolicznych wizerunków rozwijała się u homo sapiens jeszcze zanim dotarli oni do Europy. Przez dekady uważano bowiem, że najstarsza sztuka naskalna pochodzi z Europy.

Gdy studiowałem na uniwersytecie pod koniec lat 90., uczono nas, że eksplozja kreatywności wśród ludzi nastąpiła w niewielkiej części Europy. Obecnie obserwujemy cechy nowoczesnych zachowań ludzkich, w tym sztukę narracyjną, w Indonezji, co sprawia, że ten europocentryczny argument jest coraz trudniejszy do obrony.

– podkreśla cytowany przez BBC Adam Brumm.

Kto zostawił odcisk dłoni w jaskini?

Brumm sugeruje, iż osoby, które namalowały dłonie, chciały przedstawić coś innego, a sam odcisk może być dowodem na symboliczną relację z światem zwierząt.

Miały one jakieś głębsze znaczenie kulturowe, ale nie wiemy jakie. Podejrzewam, że miało to coś wspólnego ze złożoną symboliczną relacją tych starożytnych ludów ze światem zwierząt.

– mówi Brumm.

Możliwe jednak, że artysta przypadkowo zmodyfikował odcisk dłoni. Co więcej, naukowcy nie mogą definitywnie wykluczyć, że dzieło wykonał inny gatunek. Zakładając, że modyfikacja została dokonana celowo, część badaczy podejrzewa, że mógł to być homo sapiens. Nie można jednak wykluczyć, że dłoń odcisnął przedstawiciel innego gatunku.

Prof. Paul Pettitt z Uniwersytetu w Durham, twierdzi, że nie jest jasne, czy odciski dłoni z ostro zakończonymi palcami zostały wykonane celowo, czy też po prostu spowodowane przypadkowym przesunięciem dłoni przez autora. Jego zdaniem trudno też na tej podstawie określić, kto pozostawił odcisk.

Dlaczego miałoby to być zachowanie ograniczone do homo sapiens i dlaczego inne potencjalne gatunki, takie jak słabo poznani denisowianie, nie mogły tego stworzyć?

– pyta prof. Pettitt.

Przeczytaj również: Najstarsze strzały z trucizną. Używano ich już 60 tys. lat temu