Naukowcy znaleźli hamulec motywacji w mózgu. Jak go wyłączyć?

Dlaczego nie możemy zmusić się do działania?

Dlaczego tak trudno zabrać nam się za nieprzyjemne zadanie, nawet jeśli doskonale wiemy, że „powinniśmy”? Zespół naukowców z Uniwersytetu w Kyoto i japońskich instytutów badawczych zidentyfikował w mózgu konkretny szlak neuronalny. Działa on jak „hamulec motywacji” i sprawia, że odwlekamy działanie, gdy w grę wchodzi coś nieprzyjemnego.

Jak podkreśla magazyn Nature, motywacja do działania spada szczególnie w warunkach awersyjnych. Oznacza to sytuację, w której zadanie wiąże się z czymś nieprzyjemnym, jak stres czy kara. U wielu osób taki spadek może prowadzić do klinicznej apatii, jak w depresji czy schizofrenii. Dotąd brakowało jednak jasnego wyjaśnienia, który obwód mózgu za to odpowiada.

Co pokazał eksperyment badaczy

Eksperyment japońskich badaczy, którego wyniki zostały opublikowane na początku stycznia 2026 roku w magazynie Current Biology, pokazał, że kluczową rolę w tym procesie odgrywa szlak z brzusznego prążkowia do zewnętrznej gałki bladej. Gdy szlak ten jest aktywny, działa jak hamulec – im bardziej zadanie wiąże się z czymś nieprzyjemnym, tym mocniej tłumione jest uruchomienie działania. W efekcie prowadzi to do wahania się przed rozpoczęciem wykonywania zadań.

Jak działa „hamulec motywacji’ w mózgu?

Badanie przeprowadzono na dwóch samcach makaków japońskich. Postawiono przed nimi dwa typy zadań decyzyjnych. Jedno zadanie oferowało nagrodę w postaci wody. W drugim natomiast nagroda była połączona z nieprzyjemnym bodźcem: krótkim podmuchem powietrza w twarz.

Każda próba wymagała od małpy, by najpierw zainicjowała zadanie – utrzymując wzrok na centralnym punkcie ekranu, zanim pojawi się właściwa oferta. To właśnie ten moment podjęcia działania posłużył jako miara motywacji – im częściej makak rezygnował jeszcze przed rozpoczęciem zadania, tym silniej działał „hamulec motywacji”.

Gdy naukowcy tymczasowo osłabili połączenie między brzusznym prążkowiem a zewnętrzną gałka bladą, w zadaniu z samą nagrodą zachowanie małp prawie się nie zmieniło – zwierzęta rozpoczynały próby tak samo jak wcześniej. W zadaniu z karą efekt był jednak niezwykły. Małpy znacznie chętniej zaczynały próby, zamiast ich unikać.

Zmiana, jaka nastąpiła po tej modulacji, była spektakularna

– mówi, cytowany przez Nature, współautor badania Ken-ichi Amemori, neurobiolog z Uniwersytetu w Kioto w Japonii.

Jak włączyć motywację

Jak podkreśla magazyn Nature, „zespół skutecznie wyłączył hamulec motywacji”. Małpy były bardziej niechętne do inicjowania zadań, gdy istniało ryzyko kary. Jednak po modulacji obwodu ich gotowość do działania drastycznie wzrosła.

Manipulacja nie zmieniła sposobu, w jaki zwierzęta ważyły nagrody i kary, ale skupiła się na przezwyciężeniu początkowego oporu. Zdaniem badaczy to właśnie rozróżnia „hamulec motywacyjny” od lękowego unikania działań. Jest to kluczowe dla zrozumienia zaburzeń psychicznych. W odróżnieniu od lęku, który powoduje aktywne unikanie działania, ten mechanizm po prostu blokuje podjęcie działań. To tłumaczy, dlaczego osoby z depresją wiedzą, co robić, ale nie mogą się zmobilizować.

Depresję da się wyleczyć?

Odkrycie japońskich naukowców ma znaczenie nie tylko dla zrozumienia codziennego prokrastynowania. Dotyczy ono także poważnych zaburzeń motywacji w psychiatrii. Autorzy badania podkreślają, że deficyty motywacji i apatia są kluczowym objawem depresji i schizofrenii, a zidentyfikowany szlak neuronalny może być jednym z głównych źródeł tych problemów.

Zanim jednak pojawią się leki „wyłączające hamulec motywacji”, naukowcy muszą sprawdzić, jak podobne połączenia działają w ludzkim mózgu i jakie mogą być skutki uboczne ich modulacji (np. ryzyko impulsywności czy ryzykownych zachowań). Dla wielu osób to odkrycie może być jednak ważnym sygnałem, że uporczywy brak motywacji to nie „lenistwo”, ale efekt konkretnych procesów zachodzących w mózgu. Procesów, które być może w przyszłości będzie można leczyć za pomocą leków lub terapii neuromodulacyjnych.

Przeczytaj także: Dlaczego mózg wciąż wraca do czarnych myśli? I jak to zatrzymać