Tajemniczy obiekt w Mgławicy Pierścień. Wcześniej go nie widziano

Mgławica Pierścień, znana również jako Messier 57, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych mgławic planetarnych w naszej galaktyce. Znajduje się w gwiazdozbiorze Lutni, ok. 2,5 tys. lat świetlnych od Ziemi. Powstała, gdy umierająca gwiazda podobna do Słońca wyrzuciła swoje zewnętrzne warstwy gazu, tworząc świecącą, eliptyczną strukturę przypominającą pierścień. Mgławica została odkryta w 1779 roku przez francuskiego astronoma Charlesa Messiera.

Przełomowe odkrycie europejskich naukowców

Choć Mgławica Pierścień była obiektem obserwacji astronomów od wielu dziesięcioleci, okazało się, że wciąż skrywa wiele tajemnic. Europejski zespół naukowców, pod kierownictwem astronomów z University College London i Uniwersytetu w Cardiff, odkrył ukryty „pręt” żelaza rozciągający się w poprzek wnętrza mgławicy. Struktura ta, opisana po raz pierwszy w styczniu 2026 roku w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, składa się z chmury atomów żelaza w formie pręta lub paska. Jej długość jest 500 razy większej niż orbita Plutona wokół Słońca, a jej masa jest porównywalna do masy Marsa.

Odkrycia dokonano dzięki nowemu instrumentowi WEAVE (WHT Enhanced Area Velocity Explorer) zainstalowanemu na 4,2-metrowym teleskopie Williama Herschela na La Palmie. WEAVE po raz pierwszy pozwolił na uzyskanie ciągłego widma obejmujące całą mgławicę. To umożliwiło stworzenie obrazów w dowolnej długości fali i określenie składu chemicznego w dowolnym punkcie.

Kiedy przetworzyliśmy dane i przejrzeliśmy obrazy, jedna rzecz rzuciła nam się w oczy jak żadna inna – nieznany wcześniej „pręt” zjonizowanych atomów żelaza, pośrodku znanego i kultowego pierścienia.

– mówi lider zespołu, dr Roger Wesson z University College London i Uniwersytetu w Cardiff.

Tajemnica Mgławicy Pierścień

To odkrycie stawia przed naukowcami liczne pytania. Dlaczego struktura pozostała niezauważona przez dekady, mimo intensywnych obserwacji? W jaki sposób powstała? Czy jest unikalna dla Mgławicy Pierścienia, czy występuje w innych podobnych obiektach? Aby znaleźć odpowiedzi na te pytania, potrzebne będą dalsze, bardziej szczegółowe obserwacje.

Zdecydowanie musimy dowiedzieć się więcej – zwłaszcza czy z nowo wykrytym żelazem współistnieją inne pierwiastki chemiczne, ponieważ prawdopodobnie wskazałoby nam to odpowiednią klasę modeli do zastosowania. Obecnie brakuje nam tych ważnych informacji.

– podkreśla współautorka badania, prof. Janet Drew z University College London.

Jak powstał tajemniczy „pręt”?

Na podstawie dostępnych obecnie danych, naukowcy proponują dwie główne hipotezy pochodzenia pręta. Pierwsza sugeruje, że może on ujawniać nieznany aspekt procesu wyrzutu mgławicy przez gwiazdę rodzicielską. Druga, bardziej intrygująca, zakłada, że żelazo jest pozostałością po skalnej planecie, która uległa wyparowaniu, gdy umierająca gwiazda się rozszerzyła.

Byłoby bardzo zaskakujące, gdyby żelazny pręt w Pierścieniu był unikatowy. Mamy więc nadzieję, że obserwując i analizując kolejne mgławice powstałe w ten sam sposób, odkryjemy więcej przykładów tego zjawiska, co pomoże nam zrozumieć, skąd pochodzi żelazo.

– dodaje dr Wesson.

Przeczytaj również: Najstarsza supernowa we Wszechświecie. Przełomowe odkrycie Webba