Profilaktyka uzależnień dzieci. Rodzinne obiady mają sens

Profilaktyka uzależnień dzieci – jak działają rodzinne obiady?

W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma przeanalizowano dane od ponad 2 tysięcy amerykańskich nastolatków w wieku 12–17 lat oraz ich rodziców. Naukowców interesowało nie tylko to, jak często rodziny jedzą razem, ale przede wszystkim jakość tych spotkań. W tym to czy przy stole jest rozmowa, czy raczej ekran smartfona, czy posiłek jest wspólnym rytuałem, czy tylko przymusem. Tak zaczyna się profilaktyka uzależnień wśród dzieci.

Wyniki są jednoznaczne. U nastolatków, którzy nie doświadczyli poważnych traum w dzieciństwie, wysoka jakość rodzinnych posiłków wiązała się z 22–34 proc. niższym ryzykiem używania substancji psychoaktywnych.

– mówi prof. Margie Skeer, główna autorka badania i kierowniczka Katedry Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej na Tufts University School of Medicine.

Nie o jedzenie chodzi, ale o relację

Badacze podkreślają, że kluczowe nie jest to, co ląduje na talerzu, ani pora posiłku. Liczy się relacja.

Rutynowe spotkania przy jedzeniu – nawet tak proste, jak rodzic i dziecko stojący przy blacie i jedzący razem przekąskę – pomagają budować otwartą komunikację i naturalną kontrolę rodzicielską. To nie jedzenie, czas ani miejsce są kluczowe, ale interakcje, które te chwile umożliwiają

– wyjaśnia Skeer.

To właśnie te elementy – rozmowa, uwaga, bycie razem – tworzą przestrzeń, w której dziecko może opowiedzieć o swoim dniu, a rodzic dostrzec pierwsze niepokojące sygnały. Bez moralizowania, bez przesłuchań – po prostu przez bycie obok.

Kiedy wspólny posiłek nie wystarcza

Jest jednak grupa nastolatków, dla których rodzinne obiady nie dają takiej ochrony. To dzieci, które doświadczyły w życiu poważnych traum.

Naukowcy z Tufts stworzyli skalę ważonych doświadczeń, uwzględniającą nie tylko sam fakt zdarzenia, ale jego siłę i kontekst. Wśród tych czynników znalazły się: rozwód rodziców, uzależnienie kogoś w rodzinie, choroba psychiczna bliskich, bycie świadkiem przemocy, dokuczanie z powodu wagi, codzienne zażywanie narkotyków przez rodzica, a także doświadczenie przemocy seksualnej lub fizycznej w związku.

Traumy wymagają innego podejścia

U nastolatków, których wynik na tej skali odpowiadał czterem lub więcej takim doświadczeniom, rodzinne posiłki przestawały działać ochronnie. To, jak wynika z danych amerykańskich badań, dotyczy prawie jednego na pięciu uczniów szkół średnich. Dla tych dzieci potrzeba czegoś więcej.

Mogą one wymagać bardziej ukierunkowanych metod, uwzględniających traumę – takich jak wsparcie psychologiczne czy alternatywne formy rodzinnego zaangażowania

– mówi Skeer.

Co to oznacza w praktyce?

Badanie nie podważa sensu rodzinnych posiłków – wręcz przeciwnie, dostarcza kolejnych dowodów na ich znaczenie. Pokazuje jednak, że jedna metoda profilaktyki uzależnień dzieci nie zadziała tak samo dla wszystkich. To, co chroni jedne dzieci, może nie wystarczyć innym.

Dla rodziców to sygnał, że warto walczyć o wspólny czas przy stole – nawet jeśli jest to tylko kwadrans dziennie. Ale też, że jeśli w rodzinie działo się dużo złego, sama obecność przy stole może nie załatwić sprawy. Wtedy potrzebne jest wsparcie specjalistów.

Autorka badania zapowiada, że przyszłe analizy powinny sprawdzić, czy inne wspierające rytuały – poza wspólnymi posiłkami lub poza środowiskiem rodzinnym – mogą pomóc chronić nastolatków narażonych na silnie stresujące lub traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa.

Czytaj także: Odcięcie od ekranów nie wystarczy. Dzieci tracą ważną umiejętność