Gość spoza Układu Słonecznego. Co odkryto w komecie 3I/ATLAS?

Tajemniczy gość z innego świata

Kometa 3I/ATLAS to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiezdny, który wkroczył do naszego Układu Słonecznego. Kometa została wykryta przez system teleskopów ATLAS 1 lipca 2025 roku, gdy znajdowała się ok. 670 milionów kilometrów od Słońca.

Najstarsza kometa, jaką kiedykolwiek widzieliśmy

Kometa 3I/ATLAS pochodzi spoza Układu Słonecznego, z odległych rejonów kosmosu. Naukowcy przypuszczają, że jest starsza niż nasze Słońce, a jej wiek szacuje się na ok. 7 miliardów lat.

Kometa nie jest związana grawitacyjnie z żadną gwiazdą. W odróżnieniu od typowych komet, które krążą wokół Słońca, 3I/ATLAS minie Układ Słoneczny tylko raz i już nigdy nie wróci. Jako obiekt międzygwiezdny na trajektorii hiperbolicznej, porusza się z zmienną prędkością względem Słońca, która zależy od jej odległości od gwiazdy centralnej. Gdy wlatywała do Układu Słonecznego jej prędkość wynosiła ok. 210 tys. km/godz.

29 października 2025 roku kometa osiągnęła perihelion, czyli swój najbliższy punkt orbity względem Słońca. Przeleciała wówczas obok naszej gwiazdy w odległości ok. 200 milionów kilometrów, osiągając prędkość ok. 245 tys. km/godz.

Jak blisko Ziemi przeleciała kometa ATLAS?

Najbliżej Ziemi kometa 3I/ATLAS była 19 grudnia 2025 roku – minęła wówczas naszą planetę w odległości ok. 270 milionów kilometrów. Po minięciu Ziemi poleciała w kierunku Jowisza, cały czas oddalając się od Słońca. 16 marca 2026 roku ma przelecieć w odległości ok. 53 milionów kilometrów od tej planety. Wtedy też będzie można ją lepiej zbadać dzięki sondzie Juno.

Po minięciu Jowisza 3I/ATLAS na dobre opuści Układ Słoneczny.

Podobna, a jednak inna

Kometa 3I/ATLAS jest zbudowana jak „klasyczna” kometa – ma małe, lodowo‑skaliste jądro otoczone ogromną chmurą gazu i pyłu. Jej skład chemiczny jest jednak wyraźnie inny niż u typowych komet Układu Słonecznego. Rdzeń komety stanowi zwarte jądro z mieszaniny lodów i materiału skalistego, o średnicy mniejszej niż 1 km. Wokół jądra znajduje się koma, czyli chmura gazu i lodowego pyłu powstająca w wyniku sublimacji lodów pod wpływem Słońca.

Obserwacje dokonane przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba i teleskop SPHEREx wykazały, że koma 3I/ATLAS zawiera wyjątkowo dużo dwutlenku węgla. Wysoki stosunek dwutlenku węgla do wody sugeruje, że ma inaczej uwarstwione lody niż większość znanych komet.

Słońce przebudziło kometę

Wyniki obserwacji, opublikowane 19 stycznia 2026 r. w serwisie Sci.News, opisują „pełne przebudzenie kometarne” po przejściu przez peryhelium pod koniec października 2025 r.

W grudniu 2025 roku SPHEREx ponownie zaobserwował 3I/ATLAS po peryhelium, odkrywając znacznie bardziej aktywny obiekt w porównaniu z obserwacjami SPHEREx sprzed peryhelium w sierpniu 2025 roku, z wyraźnymi dowodami na rozwój w ciało kometarne, w pełni sublimujące wszystkie swoje lody.

– powiedział dr Carey Lisse, astronom z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory.

Oznacza to, że po bliskim zbliżeniu do Słońca kometa zaczęła intensywnie uwalniać także lód wodny, a nie tylko bardziej lotne składniki. Nowe dane ze SPHEREx ujawniły komę bogatą w gaz i pył oraz emisje cyjanku, wody, substancji organicznych, dwutlenku węgla i tlenku węgla. Naukowcy odkryli, że w ostatnim czasie gwałtownie wzrosła emisja wody i tlenku węgla. Nowe zdjęcia pokazują również, że otoczka gazowa obiektu znacznie się rozszerzyła.

Naukowcy planują dalsze obserwacje w kwietniu 2026 roku, gdy kometa ponownie przejdzie przez pole widzenia SPHEREx.

NASA skupia swoją uwagę na komecie

O wyjątkowości 3I/ATLAS świadczy fakt, że NASA przestawiła teleskop TESS specjalnie do obserwacji komety.

TESS przeprowadzi specjalną obserwację komety międzygwiazdowej 3I/ATLAS w styczniu 2026 roku, tymczasowo przerywając obserwację Sektora 99, aby wykorzystać tę wyjątkową okazję do obserwacji tego obiektu z innego układu gwiezdnego. Wysoce precyzyjna fotometria TESS może dostarczyć unikalnych informacji o aktywności komety po jej zbliżeniu do Słońca.

– poinformowała NASA.

NASA podkreśla, że badania 3I/ATLAS to niepowtarzalna okazja, by porównać materię z zupełnie innego systemu planetarnego z kometami „rodzimymi”. W oficjalnym materiale o komecie agencja zaznacza, że dane z TESS i innych teleskopów pomogą lepiej zrozumieć zarówno procesy ewolucji komet, jak i różnorodność składów chemicznych w galaktyce.

Znane obiekty międzygwiezdne w Układzie Słonecznym

Obiekty międzygwiezdne to ciała niebieskie pochodzące spoza naszego Układu Słonecznego. Wlatują do Układu Słonecznego na hiperbolicznych orbitach, co oznacza, że nie są związane grawitacyjnie z naszym Słońcem i po przelocie opuszczą go na zawsze. Do stycznia 2026 roku potwierdzono trzy takie obiekty. Szacuje się jednak, że takich obiektów przechodzi przez Układ Słoneczny o wiele więcej, ale pozostawały dotąd niezauważone.

Obiekty międzygwiezdne, które zaobserwowano w Układzie Słonecznym:

• 1I/ʻOumuamua – Obiekt odkryty 19 października 2017 roku przez teleskop Pan-STARRS na Hawajach. Pierwszy potwierdzony obiekt międzygwiezdny, przypominający asteroidę o nietypowym, wydłużonym kształcie, bez aktywności kometarnej. Przeleciał przez Układ Słoneczny z prędkością ok. 90 tys. km/godz. względem Słońca.
• 2I/Borisov – Obiekt odkryty 30 sierpnia 2019 roku przez stronoma amatora Gennadiego Borisowa. Kometa międzygwiezdna, wykazująca typową aktywność kometarną (ogon gazowy i pyłowy), poruszająca się z prędkością ok. 115 tys. km/godz.
• 3I/ATLAS – Obiekt odkryty 1 lipca 2025 roku przez system ATLAS. Kometa, poruszająca się z prędkością ponad 200 tys. km/godz. względem Słońca.

Przeczytaj również: Kosmos nie wygląda tak, jak na zdjęciach. Astronom tłumaczy dlaczego