Spadek koncentracji i sen. Tak działa mózg po nieprzespanej nocy

Mózg robi „reset” w dzień

Wszyscy wiemy, że sen jest niezbędny. Regeneruje, poprawia nastrój, przywraca nam energię. Gorzej, jeśli zarwiemy noc – skutkiem braku snu jest m.in. spadek koncentracji. To wina pracy mózgu, który w tym czasie robi sobie przerwę. Reset, który normalnie zrobiłby w nocy.

Przypomina sprzątanie umysłu, który pozbywa się resztek poprzedniego dnia i przygotowuje zasoby na następny. Jeśli nie może tego zrobić w czasie snu, działa na jawie – kosztem koncentracji. Właśnie dlatego niewyspanym osobom tak trudno utrzymać uwagę, czy wpaść na dobry pomysł. Teraz wreszcie wiadomo, co dzieje się w tym czasie.

Co pokazali badacze z MIT

Eksperci z Massachusetts Institute of Technology sprawdzili, jak działa mózg człowieka po przespanej, a jak po zarwanej nocy. W tym celu zaangażowali ochotników, którym dano jedno zadanie. Pokazano im krzyż, który zmieniał się w kwadrat. Amerykanie mieli zasygnalizować, gdy dostrzegą zmianę. Drugie ćwiczenie było podobne, lecz zamiast obrazu, wystąpił dźwięk.

Przed testem naukowcy założyli ochotnikom czapki EEG. Dzięki nim sprawdzali, jak działają mózgi ochotników w czasie rzeczywistym. Wyniki nie zaskoczyły badaczy – niewyspane osoby wypadły o wiele gorzej w testach skupienia niż wtedy, gdy przespały całą noc. Ich reakcje były wolniejsze albo wcale ich nie było. To właśnie te przerwy w skupieniu były najistotniejsze.

Spadek koncentracji,a sen: co dzieje się w mózgu

Gdy z winy niedoboru snu następował spadek koncentracji, naukowcy widzieli wyraźne zmiany w obszarze mózgu. Przede wszystkim najważniejsze było wypychanie na zewnątrz płynu mózgowego. Kiedy wracał na swoje miejsce – skupienie także.

Mózg tak bardzo potrzebuje snu, że stara się wejść w stan podobny do snu, aby przywrócić niektóre funkcje poznawcze. System płynów mózgowych stara się przywrócić funkcje, zmuszając mózg do iteracji między stanami wysokiej uwagi a wysokiego przepływu płynu.

– powiedział Zinong Yang, jeden z autorów badania, na łamach portalu Science Daily.

Skutki widać w całym ciele

Skutki braku snu wychodziły daleko poza działanie mózgu. Kiedy płyn mózgowy opuszczał centralną część narządu, źrenice się zwężały, a tętno i oddech spowalniał. To jasno pokazuje, że niedobór snu wpływa na cały organizm zarówno pod kątem psychicznym, jak i fizycznym. Co więcej, wyniki opublikowane w czasopiśmie naukowym Nature wskazują, że jeden układ może koordynować uwagę oraz podstawowe funkcje fizjologiczne.

Co może sterować tym mechanizmem

Jak na razie nie wiadomo, który system jest odpowiedzialny za prawidłowe działanie linii: sen – mózg – anomalia funkcjonowania organizmu. Naukowcy mają jednak kandydata. To system noradrenergiczny może odpowiadać za regulację pracy organizmu i jednocześnie samooczyszczanie się w czasie snu.

Te wyniki sugerują nam, że istnieje jednolity obwód, który steruje zarówno tym, co uważamy za wysoce zaawansowane funkcje mózgu – naszą uwagę, zdolność do postrzegania i reagowania na świat – jak i naprawdę podstawowe procesy fizjologiczne, takie jak dynamika płynów w mózgu, przepływ krwi w całym mózgu i zwężanie naczyń krwionośnych.

– powiedziała Laura D. Lewis, jedna z autorek badania, cytowana przez portal Science Daily.

Ile osób ma problem ze snem

Odkrycia badaczy są bardzo ważne, szczególnie dla osób cierpiących na bezsenność. A tych nie brakuje. Według analiz ONZ z 2025 roku na świecie z niedoborem snu zmaga się ok. 16-17 procent. Niby niewiele, lecz przekłada się to na ok. 850-870 mln osób. Wśród nich znajduje się 7-8 proc. społeczeństwa cierpiącego na przewlekłą bezsenność, co stanowi ok. 415 mln osób. Na objawy bezsenności, niekoniecznie pełnoobjawowej choroby, skarży się ok. co trzeci dorosły.

Polska: skala problemu jest większa

Światowe statystyki nie napawają optymizmem, ale to w Polsce jest źle. Według raportów UCE RESEARCH i ePsycholodzy.pl z 2025 roku ponad 40 proc. dorosłych Polaków zgłasza problemy ze snem. Na przewlekłą bezsenność cierpi z kolei 20-30 proc. badanych, choć niektóre raporty wskazują nawet 36-50 proc. To nawet połowa społeczeństwa. Co istotne, ponad 50 proc. z nich to kobiety.

Odkrycie amerykańskich badaczy to krok w stronę zrozumienia pełnego mechanizmu, jak działa mózg, a także powiązania między spadkiem koncentracji a niedoborem snu. Być może w przyszłości uda się znaleźć skuteczne rozwiązanie na problemy ze snem i skupieniem.

Warto przeczytać: Dobry szef to szef wyspany. Tak sen wpływa na atmosferę w pracy