Nie decydujesz samodzielnie. Twoimi wyborami rządzi coś jeszcze

Dlaczego świadomy wybór wcale nie jest naturalny

Mimo tego, że nie mam już 18 lat, lecz 26 lat, wciąż mam problem z podejmowaniem decyzji, tzn nie wiem czego chcę do końca. Wiem np., co bym chciała w życiu robić, ale zupełnie nie wiem, jak w niektórych kwestiach postąpić. Z czego to wynika?

– Zastanawia się anonimowa użytkowniczka na łamach portalu Netkobiety.pl. 

To dylemat, który dotyczy niemal każdego z nas. Podejmowanie dobrych decyzji rzadko bywa łatwe. Co więcej, zwykle jesteśmy głęboko przekonani, że dokonujemy ich samodzielnie, kierując się własną, świadomą wolą. Najnowsze badania naukowe opublikowane w czasopiśmie The Journal of Neuroscience wyraźnie przeczą tej teorii. I rzucają światło na to jak duży jest wpływ środowiska na decyzje, które podejmujemy.

Zapachy, kolory i dźwięki — jak one kierują Twoimi wyborami

Naukowcy z Uniwersytetu w Bolonii postanowili sprawdzić, co naprawdę nami kieruje, gdy dokonujemy wyborów. Skupili się na bodźcach środowiskowych – znajomych zapachach, dźwiękach, kolorach i kształtach, które nieustannie nas otaczają. Jak się okazało, nie są one bez znaczenia. 

Mózg automatycznie łączy te subtelne sygnały ze spodziewanymi konsekwencjami naszych działań, tworząc wyuczony, powtarzalny ciąg przyczynowo-skutkowy. Dzięki temu mechanizmowi możemy podejmować decyzje szybko i skutecznie, niemal bez zastanowienia. Ten system ma jednak istotną wadę – u każdego człowieka działa w inny sposób.

Ten sam system, różne rezultaty

U większości osób wpływ środowiska na decyzje jest stosunkowo niewielki. Zupełnie inaczej wygląda to jednak w przypadku ludzi z problemami natury psychicznej.

Osoby uzależnione, żyjące w silnym lęku lub z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi mogą odbierać te same bodźce znacznie intensywniej. To często prowadzi do radykalnego zawężenia pola wyboru. Paradoksalnie, mechanizm ewolucyjnie zaprojektowany, by pomagać, zaczyna wtedy działać na ich szkodę.

Naukowcy odsłaniają podświadome sterowanie wyborami

Eksperci z Włoch postawili sobie za cel zrozumienie, w jaki sposób ludzie uczą się na podstawie bodźców z otoczenia – i dlaczego ten proces czasem zawodzi. Okazało się, że niektórzy są tak silnie „uzależnieni” od dźwiękowych i wizualnych sygnałów środowiska, że ich mózgi tracą zdolność adaptacji. Gdy otoczenie się zmienia, nie potrafią się już do niego ponownie przystosować.

W efekcie umysły te wciąż reagują starymi, wyuczonymi schematami, tak jakby wokół nich nic się nie wydarzyło. Nawet wtedy, gdy zmiana w rzeczywistości jest wyraźna.

Więcej psychologicznych treści znajdziesz na naszym kanale na YouTube.

Dlaczego złe decyzje wracają jak bumerang

W efekcie niefortunne decyzje utrwalają się. Zamiast uczyć się na podstawie nowych informacji, osoba tkwiąca w tym schemacie powtarza te same ryzykowne lub szkodliwe wybory – wchodząc tym samym w błędne koło.

Zrozumienie tego mechanizmu pracy mózgu wyjaśnia, dlaczego wpływ środowiska bywa tak silny i czemu raz utrwalone wzorce wyborów bywają niezwykle trudne do przerwania.

Wyniki tych badań mogą dostarczyć nowych informacji na temat przyczyn, dla których niektóre osoby borykają się z nieelastycznymi lub nieadaptacyjnymi zachowaniami, obserwowanymi na przykład w przypadku uzależnień i zaburzeń kompulsywnych

– czytamy w artykule naukowców.

Zrozumienie tego schematu pracy mózgu pozwala ekspertom opracować nowe, precyzyjniejsze metody terapii. Ich celem jest pomoc najbardziej potrzebującym w tym, by w przyszłości mogli podejmować własne, świadome i niezależne od środowiska decyzje.

Warto przeczytać: Oddajesz decyzje partnerowi? Tak rodzi się zależność w związku

NOWE i archiwalne wydania kwartalnika HOLISTIC NEWS:

Udanych zakupów!
Księgarnia Holistic News