Zanieczyszczenie światłem: skutki, o których mało się mówi

Zanieczyszczenie światłem: skutki już widać

Jeszcze kilkanaście lat temu obserwacja gwiazd była czymś naturalnym. Dziś, aby zobaczyć prawdziwie ciemne niebo, trzeba często wyjechać dziesiątki, a nawet setki kilometrów od miast. Skala problemu rośnie wraz z urbanizacją — mówi Radosław Ambroży:

W miejscu, w którym stoi moje przydomowe obserwatorium, jeszcze 10 lat temu miałem o dwie skale Bortla lepsze niebo. Dziś widzę jak zanika Droga Mleczna, to są już szczątki, a kiedyś widziałem ja rewelacyjnie.

W podcaście Ambroży mówi wprost – to proces, który już się dzieje. To nie jest gwałtowna zmiana, dlatego łatwo ją zignorować. Kolejna latarnia, kolejny podświetlony dom i jeszcze jeden billboard reklamowy – każdy z osobna nie robi różnicy, ale w skali miast – zmienia wszystko. Bo ciemność na Ziemi zanika i dochodzi do sytuacji, że:

Niebo zamykamy w parkach jak dzikie zwierzęta

– podkreśla Radosław Ambroży.

Zanieczyszczenie światłem to nie tylko problem astronomii. Wpływa także na funkcjonowanie ekosystemów i jakość życia ludzi.

Światło ma padać w dół i nam pomagać, a nie świecić w górę i zakłócać nie tylko nasze życie, ale i życie przyrody.

Nadmierne oświetlenie zaburza rytm dobowy człowieka, wpływa na sen i regenerację, dezorientuje zwierzęta i zmienia ich zachowania. Jednocześnie odbiera dostęp do nocnego nieba – jednego z najprostszych kontaktów z naturą.

Ale to tylko część problemu. Nawet tam, gdzie światło nie dominuje, pojawia się inna bariera.

Nad nami rośnie kosmiczne wysypisko

Problem przeniósł się z Ziemi na orbitę. Tysiące satelitów telekomunikacyjnych i narastająca masa kosmicznych śmieci zaczynają tworzyć fizyczną barierę dla obserwacji kosmosu. Orbita okołoziemska staje się dzikim wysypiskiem, nad którym nikt nie sprawuje kontroli:

Póki co nikt nie odważył się, nikt nie podjął się misji, żeby posprzątać orbitę okołoziemską. (…) Rozwiązania są, ale jak zawsze ekologia kosztuje za dużo

– podkreśla Ambroży.

Podcast z Radosławem Ambrożym o kosmicznych śmieciach:

Na orbitę trafiają tysiące nowych obiektów. Kiedy przestają być używane, nie znikają. Nadal krążą, zwiększając ryzyko zderzeń.

Jest tego już tam tak dużo, że nikt chyba naprawdę nie panuje nad tym, co się dzieje.

To prowadzi do efektu kaskadowego. Zderzenia tworzą kolejne odłamki, które uderzają w następne obiekty. Część z nich spala się w atmosferze, ale większe fragmenty mogą stanowić realne zagrożenie.

I tylko czekać aż komuś do ogródka spadnie kawałek satelity, bo nikt nie zauważy, że doszło do zderzenia satelitów.

– alarmuje Radosław Ambroży.

Do tego dochodzą nowe, kontrowersyjne pomysły wykorzystania orbity. Jednym z nich jest projekt amerykańskiego startupu, który chce odbijać światło słoneczne z kosmosu, aby oświetlać miasta nocą.

Nie wyobrażam sobie, jakie to będzie miało skutki i dla ludzi, i dla badań takich jak przeprowadzam ja i tysiące ludzi patrzących w nocne niebo na całej Ziemi.

Rozwiązanie przedstawiane jest jako sposób na oszczędność energii. W praktyce może oznaczać coś znacznie większego – dalsze ograniczenie dostępu do nocnego nieba i zmianę naturalnego rytmu życia.

To znika razem z gwiazdami

Zmiana, o której mówi Radosław Ambroży, nie dotyczy wyłącznie astronomii. To nie jest tylko problem naukowców czy pasjonatów patrzących w niebo. To zmiana naszego doświadczenia świata.

Noc przez tysiące lat była czymś oczywistym – przestrzenią ciszy, refleksji i kontaktu z czymś większym niż codzienność. Dziś staje się coraz bardziej rozświetlona, uporządkowana i kontrolowana. Jednocześnie nad naszymi głowami rośnie przestrzeń, nad którą przestajemy panować.

Radosław Ambroży będzie jednym z prelegentów na konferencji Holistic Talk, która odbędzie się 24 października w Cavatina Hall w Bielsku-Białej.

Przeczytaj również: Kamień z Marsa i pytanie o początki planet. Co ukrywa Black Beauty