Kultura
Nobel bez czytelników. O upadku najważniejszej nagrody literackiej
30 listopada 2025

Naukowcy z Instytutu Maxa Plancka właśnie rozwiązali jedną z najbardziej fascynujących zagadek w historii Układu Słonecznego. Nowe analizy skał ziemskich i księżycowych ujawniły, skąd naprawdę pochodziła planeta Teja – obiekt, który 4,5 miliarda lat temu stworzył Księżyc. Wszystko wskazuje na to, że obiekt przez lata był naszym bliskim kosmicznym sąsiadem.
W naszym Układzie Słonecznym jest 8 planet. To podstawowa wiedza astronomiczna, którą dzieci poznają już w szkole. Okazuje się jednak, że nie zawsze tak było. 4,5 mld lat temu oprócz Wenus i Marsa Ziemia miała jeszcze jednego sąsiada. Ostatnie odkrycia naukowców z Instytutu Maxa Plancka rzucają nowe światło na tajemniczą planetę, zwaną Teją. Skąd się wzięła i co się z nią stało?
Odpowiedź na drugie z tych pytań naukowcy znają od lat. W mitologii greckiej tytanida Teja była matką Selene, bogini księżyca. To właśnie do tego mitu nawiązuje nazwa planety, która miała przyczynić się do powstania ziemskiego satelity. 4,5 mld lat temu Teja, wówczas wielkości Marsa, zderzyła się z Ziemią. Wyrzucone w kosmos kawałki skał zaczęły krążyć wokół naszej planety, a po jakimś czasie utworzył się z nich właśnie Księżyc.
Pewną tajemnicą nadal jest jednak pochodzenie planety i jej dokładne właściwości. Odpowiedzi na te pytania może dostarczać międzynarodowy zespół badaczy, kierowany przez naukowców z Instytutu Maxa Plancka w Getyndze (Niemcy). Ich ostatnie badanie, opublikowane w Science, dostarcza nowych informacji o genezie tajemniczej planety.
Aby odkryć sekrety Tei, naukowcy posłużyli się badaniem izotopów. Są to odmiany pierwiastków, które różnią się ilością neutronów. We wczesnym Układzie Słonecznym nie były one rozmieszczone równomiernie. Odkrycie na danym obiekcie konkretnego izotopu może nam więc zdradzić, w którym miejscu naszego układu powstał.
Badacze wzięli pod uwagę próbki skał z Ziemi oraz Księżyca (dostarczone przez misje Apollo). Po ich dokładnym zbadaniu mogli rozważać potencjalny skład chemiczny Tei. Skoro Księżyc powstał z mieszanki skał pochodzących z tych dwóch planet, można było wywnioskować, które izotopy pochodziły z nieistniejącego już ciała niebieskiego.
To jak spojrzenie na ugotowane już danie i próba odgadnięcia, jakich dokładnie składników użyto do jego stworzenia. Chociaż oczywiście niemieccy badacze nie opierali się na ślepym zgadywaniu. Użyli złożonych matematycznych modeli. Dzięki temu mogli dojść do zaskakującego wniosku: Teja uformowała się w wewnętrznym Układzie Słonecznym, bliżej Słońca niż Ziemia.
Dzięki odkryciom naukowców z Instytutu Maxa Plancka wiemy, że Teja uformowała się bliżej Słońca niż Ziemia i najpewniej była naszym kosmicznym sąsiadem. Przynajmniej przez chwilę. Ostatecznie Teja zderzyła się z Ziemią ok. 4,5 mld lat temu. Jak do tego doszło?
Jedna z teorii zakłada, że chociaż Teja uformowała się bliżej Słońca, krążyła po tej samej orbicie co Ziemia, lecz w innym jej punkcie. Układ mógł przez jakiś czas pozostawać w równowadze, jednak w pewnym momencie druga planeta zyskała zbyt dużą masę, co ostatecznie doprowadziło do zderzenia z Ziemią. Zgodnie z inną hipotezą, Teja miała własną orbitę, która z niewyjaśnionych przyczyn uległa destabilizacji.
Niezależnie od tego, która z teorii jest prawdziwa, dzięki odkryciom niemieckich badaczy wiemy, że Teja powstała w Układzie Słonecznym i prawdopodobnie sąsiadowała z Ziemią. Te informacje dostarczają nam zupełnie nowej perspektywy na jedno z najważniejszych wydarzeń we wczesnej historii naszej planety. Zderzenie z Teją nie tylko stworzyło nasz Księżyc, ale też przechyliło nieco oś obrotu Ziemi, przez co dzisiaj występuje zjawisko pór roku.
Więcej tajemnic kosmosu odkryjesz na naszym kanale na YouTube:
Co jeszcze wiemy o powstaniu Księżyca? Sprawdź artykuł: Tajemnica skały z Księżyca ujawniona. Po 50 latach NASA otworzyła kapsułę
Black Friday przez cały listopad! -20% na cały koszyk z kodem: BLACK20
Do zobaczenia!
Księgarnia Holistic News