Twój mózg jest leniwy — i dlatego widzisz piękno

Jak lenistwo tworzy piękno

Jestem bardzo romantyczną osobą, uwielbiam patrzeć na gwiazdy i wszystko, co można uznać za piękno natury. Potrafię siedzieć tak godzinami, pogrążona w myślach

– napisała anonimowa użytkowniczka w serwisie Reddit.com.

Nie ona jedyna. Mnóstwo ludzi lubi oglądać naturę, nocne niebo czy wschody albo zachody słońca. Jednak nikt nie wie, dlaczego coś nam się podoba lub nie. Teraz naukowcy z University of Toronto rozwikłali tę zagadkę. Okazuje się, że to nie przypadek, lecz praca naszego leniwego mózgu.

Ludzie kontra AI

Zespół naukowców pod kierownictwem dra hab. Dirka Bernhardt-Walthera postanowił sprawdzić, w jaki sposób mózg przetwarza rzeczywistość. Bazowali na założeniu, że umysł preferuje obrazy, które może szybko zrozumieć przy minimalnym nakładzie energetycznym – unika więc rozpoczynania analizy „od zera”.

Aby zweryfikować tę hipotezę, badacze przeprowadzili eksperyment z udziałem ludzi oraz sztucznej inteligencji. Uczestnikom pokazano 5000 obrazów, jednocześnie mierząc zużycie tlenu w ich mózgach, które stanowiło wskaźnik zaangażowania neuronów: im więcej tlenu, tym intensywniejsza praca umysłu.

W przypadku AI przepuszczono obrazy przez sztuczną sieć neuronową. Celem tego było sprawdzenie, ile neuronów jest potrzebnych jako odpowiednik wysiłku metabolicznego. Wyniki testów były jednoznaczne – zarówno u ludzi, jak i u modeli językowych.

Dlaczego coś się podoba

Jak czytamy w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym Pnas Nexus, poczucie piękna zależało od poziomu zmęczenia mózgu. Im mniej energii potrzebował umysł, aby zapoznać się z obrazem, tym bardziej mu się podobał. Co ciekawe, ten schemat działał tak samo, zarówno u ludzi, jak i u sztucznej inteligencji.

Najlepiej było to widać przy zaawansowanych obszarach wzrokowych np. przy rozpoznawaniu twarzy. Ważne jest to jak mózg rozpoznaje sens oraz znaczenie obrazu, a nie krawędzie albo kontrast.

Właśnie dlatego lubimy to, co przeciętne. Zarówno twarze, samochody, czy kształty. W innym przypadku mózg jest zmuszony do wytężonej pracy – a on sam tego nie chce, bo musi zużyć więcej energii.

Zresztą wnioski z pracy badaczy wychodzą poza zmysł wzroku.

Więcej ciekawych treści znajdziesz na naszym kanale na YouTube.

Mózg i poczucie piękna

Psycholodzy z Kanady sugerują, że podobne mechanizmy działają przy rozwiązaniu trudnej zagadki. Jeśli uda nam się ją już skutecznie rozwiązać, w mózgu gwałtownie spada zapotrzebowanie na energię. Wysiłek znika, a chaos zmysłów zamienia się w porządek. Dzięki temu odczuwamy przyjemność.

Nie wiadomo, czy wysiłek energetyczny kształtuje nasze preferencje estetyczne, czy jedynie pojawia się razem z poczuciem znajomości bodźców. Wiadomo jednak, że uczucie piękna odczuwane przez człowieka wcale nie jest przypadkiem. To efekt tysięcy lat optymalizacji mózgu, który wybiera łatwe rozwiązania, aby się nie męczyć.

Właśnie dlatego jeśli dostrzeżesz coś prostego, lecz ładnego – zatrzymaj się. Kieruje tobą poczucie piękna, które jest głosem mózgu automatycznie wybierającego to, co harmonijne i łatwe do zrozumienia. To z kolei oznacza, że zachwyt nad światem nie tylko spontaniczna emocja. To także strategia przetrwania. 

Warto przeczytać: Mózg zdradza tajemnice. Naukowcy podsłuchali mowę neuronów