Najstarsi wielorybnicy świata. Polowali na wieloryby 5 tys. lat temu

Polowali na wieloryby wcześniej niż ktokolwiek inny

5 tys. lat temu, u wybrzeży dzisiejszego stanu Santa Catarina, rdzenni mieszkańcy Brazylii wypływali na małych łodziach, by harpunami z kości wielorybów polować na gigantyczne walenie. Badania naukowców wykazały, że to właśnie te społeczności były jednymi z pierwszych na świecie, które rozwinęły wyspecjalizowaną technologię łowów na wielkie wieloryby. Odkrycie opublikowane w Nature Communications cofa początki znanego wielorybnictwa o tysiąc lat.

Badacze z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie postanowili na nowo przyjrzeć się kolekcjom zgromadzonym w brazylijskim Museu Arqueológico do Sambaqui de Joinville. W zbiorach muzealnych znajdowały się tysiące kości ssaków morskich oraz zagadkowe narzędzia z kości. Okazy te wydobyto dekady temu z sambaqui. To monumentalne kopce z muszli, szczątków ryb i kości, budowanych od tysiącleci przez nadbrzeżne społeczności wzdłuż brazylijskiego wybrzeża.

Jak odkryto najstarsze harpuny wielorybnicze?

Zespół przeprowadził szczegółową analizę zooarcheologiczną, typologiczną oraz molekularną, aby zidentyfikować funkcje obiektów i gatunki zwierząt z jakich je wykonano. Okazało się, że wśród znalezisk dominują kości waleni południowych, humbaków i delfinów. Natrafiono też na szczątki płetwala błękitnego, płetwala czerniakowego oraz kaszalota, co świadczy o szerokim spektrum morskich ssaków, na jakie polowano.

Starając się zidentyfikować „tajemnicze” artefakty, naukowcy porównywali kształty i ślady zużycia na muzealnych okazach z etnograficznymi opisami i znanymi przykładami harpuna z innych części świata. W ten sposób udało im się zidentyfikować trzonki harpunów. Trzonki miały długość od 26 do 52 cm i były wykonane z kości żeber wielorybów. Badacze ustalili, że są to przednie części harpunów. Ich kształt i proporcje odpowiadają narzędziom używanym do polowań na duże walenie z małych łodzi.

Co istotne, zgromadzone w muzeum kości noszą liczne ślady cięcia i rozczłonkowania, wskazujące na zorganizowaną obróbkę mięsa i tłuszczu. Kluczowe w badaniu okazało się też to, że harpuny z kości wielorybów znaleziono w bezpośrednim sąsiedztwie szczątków tych samych gatunków. Sugeruje to, że narzędzia były wykonywane z kości upolowanych wcześniej zwierząt i używane do kolejnych polowań.

Część badanych kości nosiło ślady nacięć, wskazujące na rzeźbienie. Ponadto wiele z nich znaleziono w kontekstach pogrzebowych, co z kolei sugeruje, że wieloryby miały znaczenie rytualne i prestiżowe.

Odkrycie z Brazylii zmienia historię polowań na wieloryby

Datowanie radiowęglowe pozwoliło ustalić, ze najstarsze zidentyfikowane harpuny powstały ok. 5 tys. lat temu. To oznacza, że zorganizowane polowania na wielkie wieloryby miały miejsce już ok. 5 tys. lat temu, czyli o około tysiąc lat wcześniej niż najstarsze dotąd udokumentowane przypadki z Arktyki i północnego Pacyfiku. Odkrycie zmienia też obraz społeczeństw „sambaqui” – ze zbieraczy muszli na wyrafinowanych łowców morskich.

To badanie pozycjonuje południową Brazylię jako jeden z najwcześniejszych ośrodków eksploatacji wielkich wielorybów fiszbinowych, co potencjalnie wydłuża historię wielorybnictwa o ponad tysiąc lat

– podkreślają autorzy badania w Nature Communications.

Konsekwencje dla ochrony przyrody

Rekonstrukcja dawnych zasięgów i gatunków waleni ma też znaczenie dla współczesnej ochrony przyrody. Odnaleziona duża liczba szczątków humbaków dowodzi, że historyczny zasięg tych wielorybów u wybrzeży południowej Brazylii był szerszy niż dziś. Ich obecny powrót w ten rejon może być elementem długoterminowego procesu ich rekolonizacji po epoce przemysłowego wielorybnictwa.

Przeczytaj również: Najstarsze strzały z trucizną. Używano ich już 60 tys. lat temu