Błędne decyzje życiowe: czego i jak żałujemy po latach

Błędne decyzje życiowe wracają

Coś nie wyszło, sprawy potoczyły się inaczej, niż miały, albo jedna decyzja zaczęła ciążyć bardziej, niż można było przewidzieć. Żal potrafi wtedy zacisnąć się w środku w supeł i wracać wciąż od nowa: w myślach, w rozmowach, w wyobrażeniach o tym, jak mogłoby wyglądać życie, gdyby dało się cofnąć czas.

Pragnienie naprawienia błędu bywa silne, ale nie zawsze wynika to wyłącznie z rozmiaru rozczarowania. Może je wzmacniać także wiek. To nie stereotyp. Amerykańscy badacze z Cornell University sprawdzili, jak żal przeżywają młodsi i starsi dorośli, i doszli do wniosku, że z czasem zmienia się nie tylko siła tej emocji, lecz także jej przedmiot.

W badaniu starsi uczestnicy rzadziej niż młodsi wskazywali żal związany z wydarzeniami z ostatnich miesięcy. Kiedy jednak pytano ich o całe życie, różnica niemal znikała: starsi i młodsi opisywali podobną liczbę sytuacji oraz błędnych decyzji życiowych, do których wciąż wracali pamięcią. Inaczej rozkładał się dopiero ciężar emocji. U starszych osób żal rzadziej przybierał postać złości, frustracji czy rozgoryczenia. Nie tyle znikał, ile tracił ostrość.

Psychologia decyzji życiowych pokazuje coś prostego: żal z wiekiem nie znika. Zmienia tylko sposób, w jaki działa. Młodszych częściej boli to, co zrobili. Starszych to, czego nie zrobili.

Psychologia decyzji życiowych pod lupą

Naukowcy oparli swoje wnioski na analizie odpowiedzi 90 dorosłych mieszkańców USA, od osób dwudziestokilkuletnich po ludzi zbliżających się do dziewięćdziesiątki. Każdy uczestnik miał wrócić pamięcią do sytuacji, których żałował: osobno z ostatniego roku i osobno z wcześniejszych etapów życia. Badacze prosili, by wskazać do pięciu niedawnych żalów oraz do pięciu błędnych decyzji życiowych. Każdą z tych sytuacji uczestnicy mieli następnie ocenić i szczegółowo opisać.

Badaczy interesowało nie tylko to, czego ludzie żałują, ale także jak ten żal działa. Uczestnicy oceniali siłę emocji, które budziła dana sytuacja, oraz określali, czy była ona skutkiem działania, czy raczej zaniechania. Ważne było również poczucie sprawczości: czy w danym momencie mogli coś naprawić, wybrać inaczej albo zatrzymać bieg wydarzeń.

Żal po latach traci ostrość

Najmocniejsza różnica dotyczyła świeżego żalu, związanego z wydarzeniami z ostatniego roku. Starsi uczestnicy zgłaszali takich sytuacji mniej, a gdy już o nich mówili, używali spokojniejszego języka. Pojawił się też drugi, ważniejszy trop. Z wiekiem częściej wraca nie to, co zrobiliśmy źle, lecz to, czego nie zrobiliśmy, choć mogliśmy. Żal za utraconymi szansami, niewykonanymi telefonami, niewysłanymi listami.

Badanie nie rozstrzyga, skąd bierze się ta różnica. Czy z wiekiem łatwiej godzimy się ze słabszymi momentami własnego życia, a porażki i niewykorzystane szanse mniej nas ranią? A może chodzi o różnice pokoleniowe, które wpływają na to, jak mocno przeżywamy trudne emocje i jak sobie z nimi radzimy? Jedno wydaje się pewne: żal po błędnych decyzjach nie musi być wyłącznie ciężarem. Jak zauważa Julia Nolte, jedna z autorek badania, może też pełnić ważną funkcję.

Zakłada się, że żal pomaga nam podejmować lepsze decyzje w przyszłości. Ale starsze osoby mogą czerpać z żalu także inne pozytywy, takie jak możliwość refleksji lub poszukiwania sensu.

– mówi dr Nolte.

Starość inaczej czyta emocje

To nie zamyka sprawy, raczej ją komplikuje. Żal okazuje się emocją, której funkcja może zmieniać się razem z wiekiem, ale wciąż nie wiadomo, co dokładnie za tym stoi. Nie byłby to pierwszy przypadek, w którym starsi ludzie inaczej przetwarzają emocje niż młodsi. Jak pisaliśmy już na łamach naszego portalu, seniorzy częściej dostrzegają u innych pozytywne emocje, nawet jeśli trudniej im precyzyjnie rozróżniać mimikę. W tamtym badaniu naukowcy wskazali możliwy mechanizm.

Eksperci opisali to w artykule opublikowanym w czasopiśmie The Journal of Neuroscience. Powiązali to zjawisko między innymi ze zmianami w istocie szarej mózgu, w tym w hipokampie i ciele migdałowatym. Przyszłe badania mogą pokazać, czy podobny mechanizm stoi także za tym, że z wiekiem żal traci część swojej ostrości.

Badanie opublikowano w czasopiśmie Emotion, wydawanym przez American Psychological Association.

Warto przeczytać: Czy warto nie rezygnować? Ta historia zaczyna się od strzałów