Młodość to stan umysłu. Zaskakujące efekty pozytywnego myślenia

Jak myśleć pozytywnie o upływającym czasie?

Nowe badania opublikowane w czasopiśmie Psychoneuroendocrinology potwierdzają to, co od dawna intuicyjnie czuliśmy: martwienie się wiekiem może działać jak samospełniająca się przepowiednia. Lęk przed starzeniem – zwłaszcza obawy o pogorszenie stanu zdrowia – przyspiesza procesy starzenia na poziomie komórkowym. To z kolei wiąże się z większym ryzykiem chorób i słabszej kondycji.

Badanie sugeruje, że przewlekłe zamartwianie się starzeniem nie ogranicza się tylko do naszej głowy. Poważnie odbija się to na całym naszym ciele. W tym sensie pytanie „jak myśleć pozytywnie” nie jest tylko kwestią dobrego nastroju. Dotyczy ono też fizycznych konsekwencji, jakie niosą nasze wyobrażenia o własnej przyszłości.

Nie warto ulegać stereotypom

Ashton Applewhite w książce This Chair Rocks: A Manifesto Against Ageism stawia tezę, że to nie starzenie się jako takie jest problemem. Jest nim to jak w ogóle współcześnie postrzegana jest starość. Według Applewhite kulturowe stereotypy wmawiają nam, że starość jest równoznaczna z upadkiem, niekompetencją i smutkiem. Nieświadomie internalizujemy te przekonania, a one okazują się niezwykle szkodliwe dla naszego zdrowia psychicznego i fizycznego. Tymczasem duża część tego, czego boimy się w starości, nie jest nieuchronnym losem, lecz właśnie efektem stereotypów i braku wsparcia.

Jeśli dorastamy w przekonaniu, że „starość to upadek”, trudno się dziwić, że na samą myśl o zmarszczkach i siwych włosach napina nam się całe ciało. Jeśli wierzymy, że po sześćdziesiątce „już niewiele nam wolno”, zaczynamy zachowywać się tak, jakby to była prawda. W konsekwencji rezygnujemy z aktywności, relacji, uczenia się nowych rzeczy. W efekcie subiektywne doświadczenie starzenia – zwłaszcza lęk i wstyd – może przekładać się na obiektywne markery biologiczne.

Applewhite podkreśla, że kluczowa jest świadoma zmiana perspektywy:

Im szybciej pozbędziemy się odruchowego lęku przed starzeniem się, tym lepiej będziemy przygotowani, aby skorzystać z niezliczonych korzyści, w jakie może nas ono wzbogacić.

Jak na nowo odnaleźć siebie?

Pozytywne myślenie o starości nie oznacza zaprzeczenia zmianom zachodzącym w ciele. Oznacza przede wszystkim odrzucenie wstydu i dumę z faktu, że się starzejemy – bo to oznacza, że żyjemy. Tak jak żyją bohaterowie książki Deborah Moggach These Foolish Things, której filmowa adaptacja (Hotel Marigold) spotkała się z ciepłym przyjęciem na całym świecie.

Moggach pokazuje brytyjskich seniorów, którzy – zmagając się z samotnością, finansami i poczuciem bycia ciężarem – decydują się przenieść do domu spokojnej starości w Indiach. Część z nich przyjeżdża do Indii z bagażem lęków – przed utratą kontroli, przed byciem „odstawionym” przez dzieci. Dopiero konfrontacja z realnym życiem w nowym miejscu zmienia ich opowieść o sobie. Okazuje się, że większym zagrożeniem niż starość sama w sobie jest kurczowe trzymanie się dawnej roli i przekonania, że „na wszystko jest już za późno”.

Moggach nie moralizuje. Po prostu pokazuje, jak lęk przed starością potrafi zamknąć człowieka w klatce. Za otwartość i optymizm otwierają przed nim nowe drzwi. Bohaterowie odkrywają, że radość, miłość i sens nie mają daty ważności. To praktyczna ilustracja tego, co Applewhite opisuje teoretycznie. Negatywne przekonania o wieku stają się samospełniającą się przepowiednią, a pozytywne nastawienie – odwrotnie – działa jak ochrona.

Na końcu wszystko będzie dobrze, więc jeśli nie jest dobrze, to nie jest jeszcze koniec

– mówi jeden z bohaterów filmu Hotel Marigold.

Młodość to stan umysłu

Optymizm nie usuwa zmarszczek ani nie zatrzymuje upływu czasu. Zmniejsza natomiast przewlekły stres, poprawia motywację do ruchu, relacji i aktywności. Co oznacza, że wzmacnia dokładnie te rzeczy, które spowalniają biologiczne starzenie. W tym sensie odpowiedź na pytanie „jak myśleć pozytywnie o starości” nabiera praktycznego wymiaru. Nie chodzi o to, by wmówić sobie, że nie boimy się starości, lecz by nie pozwolić lękowi dyktować naszych wyborów. Jeśli przekujemy strach w działanie, nie tylko zmienimy swoje codzienne życie. Jest też duża szansa, że wpłyniemy w ten sposób realnie na nasze zdrowie.

Zarówno Applewhite, jak i Moggach, sugerują, że „młodość” to przede wszystkim stan ducha. Ciało się zmienia – to fakt. Ale to nasz umysł decyduje, czy te zmiany będą tragedią, czy kolejnym, bogatszym rozdziałem życia. Applewhite pokazuje, że kluczowe jest to, jaką opowieść o starzeniu internalizujemy. Czy widzimy je jako długi okres możliwości? Czy jako „osuwanie się w cień”? Moggach z kolei portretuje bohaterów, którzy – mimo chorób i ograniczeń – doświadczają czegoś w rodzaju „drugiej młodości”. A to dlatego, że pozwalają sobie na ciekawość, ryzyko i bliskość.

Wnioski jakie płyną z literatury i badań są jednoznaczne: nie warto martwić się na zapas. Zamiast tego warto myśleć pozytywnie. Nie po to, by udawać, że się nie starzejemy, ale po to, by starzeć się dobrze. Bo życie jest jedno, a starzenie to po prostu jego najbardziej dojrzała i być może najciekawsza część.

Starzenie to życie, życie to starzenie

– podsumowuje Applewhite.

Przeczytaj również: Skąd się bierze optymizm? Im nam trudniej, tym go więcej