Skutki nadmiernego myślenia. Zaczyna się od „co będzie, jeśli”

Niewinna praktyka zamienia się w zmęczenie

Mimo że jeszcze nic się nie wydarzyło, twój umysł działa na najwyższych obrotach. Tworzysz scenariusze, przewidujesz każdy możliwy obrót spraw, próbujesz uprzedzić problemy, które istnieją wyłącznie w wyobraźni. W założeniu nadmierne myślenie ma dawać kontrolę albo przynajmniej jej iluzję. Problem zaczyna się wtedy, gdy ta strategia obraca się przeciwko tobie. Zamiast chronić, wciąga w spiralę wyczerpującego analizowania

To mnie wyniszcza, ale nie potrafię tego zatrzymać – opowiada nam Hanna, mieszkanka południa Polski. I dodaje – Wystarczy najmniejszy problem i natychmiast rozkładam go na czynniki pierwsze. Analizuję, przewiduję, sprawdzam każdą możliwą wersję wydarzeń. Z czasem zaczęło to przypominać paranoję. Cierpię nie tylko ja, ale też moi bliscy.

„Nie potrafię przestać myśleć”

W rozmowie z Holistic News przyznaje, że kiedyś takie myślenie dawało jej poczucie pewnej przewagi, a nawet komfortu psychicznego. Pozwalało przewidywać niektóre sytuacje i odpowiednio na nie reagować. Dziś działa odwrotnie. Zamiast upraszczać rzeczywistość, mechanizm zamartwiania się zaczyna ją komplikować i odbierać spokój nawet w najprostszych sytuacjach.

I nie jest w tym wyjątkiem. Wielu z nas zna to pytanie aż za dobrze. Co będzie, jeśli? Niewinne, a jednocześnie uruchamiające lawinę scenariuszy. To próba przygotowania się na wszystko i jednocześnie sposób na stworzenie złudzenia kontroli nad tym, co dopiero może się wydarzyć.

Jedno pytanie, lawina myśli

Takie zachowanie nie jest przypadkowe. Prof. Ekrem Dere z Ruhr University Bochum oraz Sorbonne Université wskazuje, że wybieganie myślami w przyszłość może działać jak mechanizm, który sam się napędza. To hipoteza, która pomaga zrozumieć, dlaczego tak trudno przerwać ten schemat, nawet wtedy, gdy zaczyna nas kosztować więcej, niż daje.

W psychologii nadmiernego myślenia zjawisko to określa się jako podróże mentalne w czasie. To zdolność wyobrażania sobie przyszłych sytuacji i testowania ich, zanim w ogóle się wydarzą.

Pułapka, która zaczyna się niewinnie

Ten mechanizm zamartwiania się opisano w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym Psychological Review. Jak czytamy, jeśli wyobrażamy sobie, że w przyszłości znajdujemy skuteczne rozwiązanie problemu, mózg może uruchomić układ nagrody. Właśnie dlatego samo obmyślenie planu może sprawić, że poczujemy krótkotrwałe poczucie ulgi.

Z czasem mózg uczy się tego schematu. Wracamy do niego coraz częściej, bo przynosi chwilową ulgę. Właśnie dlatego tak łatwo zamienia się w nawyk i jest wzmacniany przez ten sam system, który odpowiada za motywację i nagrodę. Choć mechanizm ten dotyczy wszystkich, jego skutki mogą być bardzo różne.

Skutki nadmiernego myślenia: zła kondycja psychiczna

Problem zaczyna się wtedy, gdy zamartwianie trafia na podatny grunt. U osób z depresją lub zaburzeniami lękowymi nadmierne myślenie często przybiera formę uporczywego analizowania i tworzenia czarnych scenariuszy. Powtarzane w kółko, nie przynosi ukojenia. Wręcz przeciwnie, może pogłębiać trudności psychiczne.

To właśnie dlatego odkrycia badacza mają znaczenie nie tylko dla osób, które zmagają się z nadmiernym myśleniem, ale również dla psychoterapeutów. Jeśli hipoteza znajdzie potwierdzenie w kolejnych badaniach, może pomóc uchwycić ten moment graniczny, kiedy planowanie jeszcze wspiera, a kiedy zaczyna szkodzić.

Warto przeczytać: Taki sposób myślenia niszczy związki. Szybciej niż zdrada