Prawie 400 razy dziennie dotykamy własnej twarzy, nawet o tym nie wiedząc. Dlaczego układ nerwowy szuka w tym oparcia?

23 razy na godzinę. Co dokładnie mówią liczby?

Zacznijmy od konkretnych danych. W badaniu zespołu Yen Lee Angeli Kwok z University of New South Wales z 2015 roku nagrano na wideo studentów medycyny podczas zajęć, aby policzyć każdy kontakt dłoni z twarzą. W ciągu nieco ponad czterech godzin obserwacji zarejestrowano 2346 takich gestów. Daje to średnią 23 dotknięć na godzinę na osobę.

Z kolei w opublikowanym później przeglądzie dziesięciu badań (w „Annals of Global Health”) średnia wyniosła około 50 dotknięć na godzinę, choć wyniki poszczególnych obserwacji bardzo mocno się różniły. Jeżeli średnią 23 dotknięć na godzinę z badania Kwok przeliczyć na 16 godzin czuwania, otrzymujemy blisko 370 kontaktów z twarzą dziennie. W literaturze dotyczącej spontanicznego self-touch pojawiają się nawet ekstrapolacje sięgające 400–800 dotknięć na dobę.

Tak częste zachowanie od dawna budzi pytanie, czy jest wyłącznie nawykiem. Coraz więcej badań wskazuje na związek spontanicznego self-touch z procesami uwagi, pamięci roboczej i regulacji emocjonalnej. Dokładna funkcja tych gestów nadal pozostaje jednak otwartym pytaniem.

Kiedy najczęściej dotykamy twarzy?

Spontaniczne dotykanie twarzy nie pojawia się całkowicie losowo. Badania łączą jego częstotliwość i charakter m.in. z negatywnym afektem, rozproszeniem uwagi oraz sytuacjami łączącymi obciążenie pamięci roboczej z bodźcami zakłócającymi.

Nie oznacza to jednak prostego równania: więcej stresu = więcej dotykania. W niektórych eksperymentach wywoływano silny stres psychospołeczny bez zauważalnego wzrostu częstotliwości takich gestów. Nie wiadomo jeszcze dokładnie, co uruchamia to zachowanie, choć wiele wskazuje na związek tych gestów z momentami obciążenia poznawczego.

Twarz, dotyk i psychodermatologia

Twarz jest wyjątkowo bogato unerwiona, a delikatny dotyk angażuje układy somatosensoryczne odpowiedzialne nie tylko za lokalizację bodźca, lecz także jego emocjonalną wartość. Jednym z badanych elementów tego systemu są włókna C-taktylne, szczególnie wrażliwe na powolny, delikatny dotyk. Ich aktywności nie należy jednak utożsamiać z bezpośrednią stymulacją nerwu błędnego.

Na kondycję skóry wpływają również procesy zachodzące pod wpływem stresu. Eksperymenty na zdrowych osobach pokazują, że stres psychospołeczny może opóźniać regenerację naruszonej bariery naskórkowej. Mechanizm ten nie sprowadza się jednak wyłącznie do wahań kortyzolu – uczestniczą w nim również skomplikowane szlaki neuroendokrynne i immunologiczne.

Świadomy dotyk jako element wyciszenia

Nieświadome dotykanie twarzy i świadoma pielęgnacja nie są neurobiologicznie tym samym zachowaniem. W obu przypadkach pojawia się jednak dotyk własnego ciała. Pojawia się więc pytanie, czy świadomy, powolny dotyk można wykorzystać jako element wyciszenia.

Badania kliniczne pokazują, że celowy self-soothing touch (np. kładzenie rąk na sercu lub brzuchu) może ograniczać wzrost poziomu kortyzolu w sytuacjach silnego stresu. Sama pielęgnacja może natomiast stać się momentem odpoczynku i świadomego skupienia na własnym ciele. Są nawet badania nad codziennym masażem twarzy wskazujące, że uczestnicy deklarowali poprawę samopoczucia. To jednak znacznie węższy wniosek niż stwierdzenie, że nałożenie kosmetyku w magiczny sposób „wycisza układ nerwowy”.

Nakładanie kremu czy kilkanaście minut relaksu z nałożoną maseczką do twarzy (co proponuje m.in. partner artykułu Super-Pharm) może po prostu wyznaczać koniec dnia i chwilę zwolnienia.

Dwa oblicza dotyku własnego ciała

Różnice między spontanicznym a świadomym dotykiem najlepiej widać w zestawieniu:

Czas odwrócić perspektywę

Te kilkaset nieświadomych dotknięć twarzy każdego dnia może być jednym ze śladów tego, jak reagujemy na nadmiar informacji, emocje i obciążenie.

Paradoks polega na tym, że powtarzane w biurze nerwowe potarcia skroni traktujemy jako coś normalnego. A kilkanaście minut spokojnej, wieczornej rutyny z kremem czy maseczką często postrzegamy jako zbytek. Czas odwrócić tę perspektywę. Wieczorna pielęgnacja to po prostu moment w dobie, kiedy przestajemy działać automatycznie, a dotyk – który przez cały dzień funkcjonował w tle – wraca pod naszą pełną, świadomą kontrolę.

TEKST SPONSOROWANY