Kontakt z obcą cywilizacją. Jak możemy przetrwać to spotkanie?

Czego szukamy we wszechświecie?

Eksplorujemy kosmos z wielu powodów, ale w tle zawsze czai się to samo pytanie: czy jesteśmy sami? Radioteleskopy SETI przeszukują niebo w poszukiwaniu sygnałów obcych cywilizacji. Łaziki na Marsie ścigają ślady dawnego życia. Teleskopy polują na „drugą Ziemię”, na której biologia poszła inną ścieżką niż na naszej planecie.

Program Artemis – poprzez stałe bazy księżycowe i testowanie technologii lotów dalszych niż kiedykolwiek – ma być kluczowym krokiem na drodze ku głębszej eksploracji. Ta z kolei, z czysto hipotetycznego „a jeśli…” może w pewnym momencie przejść w bardzo konkretne „i co teraz?”.

Jeśli kiedyś dojdzie do realnego kontaktu z obcą cywilizacją, nie będzie to dla nas tylko naukowa ciekawostka, ale cywilizacyjne trzęsienie ziemi. Uderzy w nasze religie, filozofie, poczucie wyjątkowości. W przekonanie, że to my jesteśmy centrum wszechświata. Kontakt z obcą cywilizacją stanie się testem, czy potrafimy myśleć o sobie jako jednym gatunku, a nie zlepku wrogich plemion.

Kosmos to „ciemny las”

Liu Cixin w trylogii Wspomnienie o przeszłości Ziemi proponuje jedną z najbardziej pesymistycznych wizji tego testu. W jego metaforze kosmos jest ciemnym lasem. Każda cywilizacja to ukryty w mroku myśliwy, który nie zna zamiarów innych istot, ale wie, że stawką jest przetrwanie. Każdy, kto zdradzi swoją pozycję, ryzykuje natychmiastową zagładę – lepiej więc strzelać pierwszemu niż czekać, aż ktoś cię zauważy:

W tym lesie inni ludzie są piekłem. Zagrożeniem dla każdej żywej istoty, która zostanie szybko unicestwiona, jeśli ujawni swe istnienie.

Za tą literacką metaforą stoi chłodna logika. Nie znamy intencji innych cywilizacji i nie mamy pewności, że nasze wartości są podobne. Jednocześnie każda strona zdaje sobie sprawę, że druga – jeśli tylko będzie wystarczająco zaawansowana – może ją zniszczyć. W takim świecie kontakt z obcą cywilizacją może okazać się raczej wyrokiem niż szansą. Momentem, w którym ktoś, gdzieś uzna, że bezpieczniej jest „usunąć” nowo odkrytego sąsiada, zanim ten stanie się zagrożeniem.

Pokojowe współistnienie jest możliwe?

Liu w gruncie rzeczy pyta: skoro nie umiemy pokojowo współistnieć między sobą, dlaczego mielibyśmy wierzyć w kosmiczny pacyfizm? Taką wiarę zdaje się natomiast wyznawać Andy Weir w powieści Projekt Hail Mary. Jego bohater odkrywa, że ten sam problem astrofizyczny, z którym zmaga się Ziemia, stanowi też zagrożenie dla innej cywilizacji. Spotkanie z obcym nie jest tu początkiem wojny, lecz początkiem niezwykłej przyjaźni i współpracy.

W tym scenariuszu kontakt z obcą cywilizacją zmusza nas do przekroczenia własnych lęków i uprzedzeń. Jedyną szansą na przetrwanie jest bowiem współpraca ponad różnicami, obejmującymi dosłownie wszystko – biologię, język, sposób myślenia. Weir pokazuje, że różnice mogą być radykalne, a mimo to możliwy jest sojusz obejmujący istoty z dwóch różnych światów. Według wizji Weira kontakt z obcą cywilizacją może być początkiem nowej ery – wymiany wiedzy, technologii i nadziei.

Jak będzie wyglądał kontakt z obcą cywilizacją?

Nie da się stwierdzić, który z tych scenariuszy jest bliższy przyszłej rzeczywistości – „ciemny las” Liu Cixina czy przyjaźń z Projektu Hail Mary. Oba przykłady odsłaniają jednak nasze lęki i nadzieje lepiej niż niejeden raport naukowy. Oba też sugerują, że kontakt z obcą cywilizacją mógłby ujawnić, iż to nie obcy są naszym największym problemem, tylko my sami. Nasze skłonności do przemocy, plemienności i demonizowania innego.

Jeśli ludzkość ma być zdolna do pokojowego współistnienia z kimś spoza Ziemi, powinna najpierw nauczyć się choćby minimalnej formy pokojowego współistnienia wewnątrz własnego gatunku. Programy takie jak Artemis czy SETI przybliżają nas do dnia, w którym kontakt z obcą cywilizacją przestanie być tylko tematem powieści i filmów. Pytanie brzmi, czy do tego czasu zdążymy wyjść z roli myśliwego czającego się w ciemnym lesie i spróbować choć przez chwilę zachowywać się jak ktoś, kto naprawdę chce odpowiedzieć na obce „halo” inaczej niż odruchem sięgnięcia po broń.

Przeczytaj również: Trump otworzy archiwa UFO. Co naprawdę wiemy o kosmitach?