Narcystyczny szef w pracy. Jak wpływa na pracowników?

Narcystyczny szef w pracy – wizerunek kontra rzeczywistość

Narcystyczny szef rzadko wygląda jak „czarny charakter” z poradnika o toksycznych relacjach. Częściej to osoba, która robi świetne wrażenie: pewna siebie, wizjonerska, przekonana, że „wie lepiej”. W wielu organizacjach ktoś taki jest wręcz pożądany. Ma „silną osobowość”, potrafi sprzedać wizję i sprawia wrażenie lidera, który pchnie firmę do przodu. Nic dziwnego, że takie osoby często awansują.

Subtelna zmiana środowiska pracy

Problem nie leży wyłącznie w jawnym toksycznym zachowaniu. Jak pokazują badania, narcystyczny styl zarządzania subtelnie przebudowuje całe środowisko pracy: od sposobu w jaki pracownicy angażują się w codzienne zadania, po decyzje o naginaniu zasad w celu własnej ochrony.

Na początku zespół często czuje zastrzyk energii. Szef wyznacza ambitne cele, mówi o sukcesie, przełomie i przyszłości. Ludzie czują się zmotywowani. Jednak po kilku tygodniach ten sam lider zaczyna zmieniać cele bez jasnego wyjaśnienia. Zapomina o wcześniejszych obietnicach i sprawia, że nikt nie jest pewien, na czym tak naprawdę stoi. Jednego dnia chwali za samodzielność, drugiego zarzuca brak konsultacji. Zasady gry stają się ruchome, a granica między „dobrą robotą” a „problemem” zależy od aktualnego nastroju przełożonego.

Nowy numer już jest!

Mechanizm niepewności i samoobrony

Autorzy badania opublikowanego w Journal of Managerial Psychology, wskazują, że narcystyczni liderzy – często dzięki swojej pewności siebie i odważnym wizjom – nieświadomie tworzą atmosferę niepewności. Cele są niejasne, oczekiwania płynne, a pochwała nieprzewidywalna.

W takim środowisku uruchamia się mechanizm samoobrony. Pracownicy, chcąc zabezpieczyć swoją pozycję i spokój, zaczynają delikatnie naginać zasady, zawyżać wyniki albo „kreatywnie” przedstawiać raporty. Szczególnie narażeni są ci z dużą autonomią. Tam, gdzie jest najwięcej wolności działania, rośnie też pokusa, by radzić sobie na własną rękę, bo pole do „elastycznej” interpretacji obowiązków jest po prostu większe.

Różne oblicza narcystycznego szefa w pracy

Badania nad modelem Narcystycznego Podziwu i Rywalizacji, rozwijanym przez psychologów z Uniwersytetu w Münster, pokazują, że nie istnieje jeden model narcystycznego szefa w pracy, lecz różne jego odsłony. Charyzmatyczny styl – nastawiony na podziw i uznanie – potrafi realnie podnosić zaangażowanie zespołu. Pracownicy czują się częścią czegoś większego i chętniej inwestują energię. Natomiast styl silnie rywalizacyjny, skoncentrowany na obronie własnego statusu, działa odwrotnie – obniża motywację, a ten efekt narasta wraz z kumulującymi się frustracjami.

Zaskakująco pozytywnie może działać styl bardziej wycofany, który daje ludziom większą autonomię i przestrzeń do samodzielnego działania. Natomiast cicha, pasywno-agresywna wrogość jest trudniejsza do zauważenia i w badaniach nie wiąże się tak jednoznacznie z poziomem zaangażowania jak podziw czy rywalizacja. Badacze podkreślają, że „narcystyczny szef” to zbyt uproszczona etykieta. Ta sama cecha może ciągnąć zespół w przeciwnych kierunkach w zależności od tego, który aspekt dominuje.

Ukryte koszty pracy z narcyzem

W efekcie powstaje specyficzny układ. Na początku dominuje energia i ambicja. Z czasem jednak ten sam styl zaczyna generować ukryte koszty: większe napięcie, kalkulowanie zamiast otwartości oraz etyczne kompromisy. Nie u wszystkich pracowników kończy się to wypaleniem, ale wiele osób odczuwa wyraźne pogorszenie jakości codziennej współpracy.

Istotne w tym wszystkim jest to, że problem zazwyczaj nie znika wraz z jednym przełożonym. Kiedy codzienną normą staje się gra „pod szefa”, a nie pod zasady, klimat zostaje w organizacji na dłużej. Nowi pracownicy szybko uczą się, że najważniejsze jest to, jak się wypada, a nie to, jaki naprawdę jest efekt pracy.

Narcystyczny szef w pracy nie jest więc tylko „trudny w obyciu”. To ktoś, kto ma realną zdolność do przebudowy codzienności w firmie – tak, że z czasem coraz mniej chodzi o pracę jako taką, a coraz bardziej o grę w podtrzymywanie czyjegoś ego. To właśnie ten cichy proces najmocniej zmienia życie zawodowe zwykłych pracowników.

Przeczytaj również: Narcyz, manipulator, psychopata. Co naprawdę nimi kieruje?