Skutki błądzenia myślami: są bardziej zaskakujące niż sądzono

Gdy myśli odpływają od zadania

Błądzenie myślami od dawna interesuje psychologów, ale zwykle występuje w roli podejrzanego: przeszkadza w czytaniu, rozbija koncentrację, zwiększa liczbę błędów. Tym razem badacze sprawdzili coś mniej oczywistego. Czy moment, w którym świadoma kontrola słabnie, może otwierać przestrzeń dla cichego, automatycznego uczenia się? Za badaniem stoi międzynarodowy zespół związany między innymi z Universidad del Atlántico Medio i Eötvös Loránd University.

W eksperymencie wzięło udział 240 osób. Na ekranie widziały głowy kota albo psa, pojawiające się w jednej z czterech pozycji. Zwykle miały jak najszybciej nacisnąć odpowiedni klawisz. Czasem jednak musiały zrobić coś innego: powstrzymać odruchową reakcję. Tak badacze mierzyli kontrolę hamowania, czyli zdolność mózgu do zatrzymania impulsu, zanim zamieni się w działanie.

Skutki błądzenia myślami: więcej wzorców

Po każdym bloku prób uczestnicy odpowiadali, czy ich myśli uciekały od zadania i jak często się to zdarzało. Jeśli tak, opisywali również, dokąd odpływała ich uwaga. Wynik był wyraźny: im dłużej trwał test, tym częściej pojawiało się błądzenie myślami, a wtedy też słabła kontrola nad odruchem. Uczestnicy częściej naciskali klawisz w momentach, gdy powinni byli się zatrzymać.

Najbardziej zaskoczyło nas nie tylko to, że błądzenie myślami wiązało się z lepszym uczeniem statystycznym. Okazało się, że ta korzyść zależała od kontroli hamowania. Przewaga w uczeniu była największa wtedy, gdy hamowanie reakcji było słabsze.

– powiedział prof. Dezső Németh, jeden z autorów badania, na łamach portalu PsyPost.

Uczenie nieświadome działa w tle

Najciekawsze wydarzyło się wtedy, gdy uczestnicy najgorzej panowali nad odruchem kliknięcia. Popełniali więcej błędów, bo trudniej było im zatrzymać rękę w odpowiednim momencie. Ale jednocześnie ich mózg wyraźniej reagował na ukryty porządek w zadaniu. Szybciej „łapał”, które obrazy pojawiają się według przewidywalnego schematu, a które wypadają z rytmu. To sygnał, że kiedy mózg odpuszcza ścisłą kontrolę, może uruchamiać inny tryb pracy.

To badanie podważa prostą opowieść o koncentracji. Odpływanie myślami nie musi oznaczać, że mózg przestaje działać. Może oznaczać, że zmienia tryb: mniej pilnuje odruchów, ale uważniej wyczuwa powtarzające się schematy. Traci na kontroli, ale może zyskiwać na cichym uczeniu się wzorców.

Skutki błądzenia myślami: to czasem może pomagać

Rezultaty pracy psychologów są więc wskazówką, że nie każdy moment błądzenia myślami i utraty koncentracji jest dla nas zły. Umysł potrzebuje równowagi między intensywnym skupieniem, a spontanicznymi wewnętrznymi stanami. W przeciwnym razie mózg nie zachowa długoterminowych korzyści uczenia się.

Może to być naturalna część pracy mózgu i jeden ze sposobów uczenia się nieświadomie. Nie oznacza to jednak, że rozproszenie zawsze pomaga ani że narzędzia, które podpowiadają, jak zwiększyć produktywność i koncentrację są zbędne.

Warto przeczytać: Młodość to stan umysłu. Zaskakujące efekty pozytywnego myślenia