AI a samotność. Kiedy rozmowa z chatbotem może pomóc?

Miliard ludzi cierpi na samotność

Szacuje się, że według danych Światowej Organizacji Zdrowia około 1–1,5 miliarda ludzi na świecie zmaga się z samotnością. Wielu ludzi stara się zmierzyć z problemem na własną rękę. Zamiast nawiązywać nowe znajomości, wolą rozmawiać z chatbotem sztucznej inteligencji. Tylko czy to rozwiązuje problem?

Na to pytanie chcieli poznać odpowiedź badacze z University of British Columbia oraz University of Pennsylvania. Zaangażowali do dwutygodniowego badania 296 studentów, którzy dopiero rozpoczęli studia. To czas przeprowadzki, kiedy krąg znanych nam osób się zawęża, co potęguje samotność.

Trzy opcje walki z samotnością, różne rezultaty

Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy. Pierwsza – kontrolna – każdego dnia zapisywała jedno zdanie podsumowujące ich dzień. Osoby z drugiej grupy rozmawiały z innym losowo przydzielonym do eksperymentu ochotnikiem. Każdego dnia para musiała wymienić minimum po jednej wiadomości dziennie. Ostatnia grupa rozmawiała z chatbotem „Samem”.

Nie było to zwykłe narzędzie. Chatbot działał na modelu ChatGPT-4o mini i otrzymał od badaczy specjalne instrukcje dotyczące sposobu prowadzenia rozmowy. Miał aktywnie słuchać, okazywać empatię i pokazywać rozmówcy, że rozumie jego emocje oraz punkt widzenia. Jego odpowiedzi z kolei opierały się na wsparciu i życzliwości.

Chatbot łagodzi emocje, ale nie samotność

Po zakończeniu eksperymentu okazało się, że osoby, które komunikowały się z drugim człowiekiem, były mniej samotne, niż te prowadzące dziennik. Kiedy jednak porównano grupę kontrolną z osobami, które rozmawiały z chatbotem, badacze zauważyli, że nie ma wyraźnej różnicy pod względem samotności: skutki rozmowy z AI i prowadzenia dziennika były bardzo podobne. Zupełnie inaczej było z wynikami dotyczącymi nastroju.

Jak czytamy w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym Journal of Experimental Social Psychology, zarówno rozmowa z AI, jak i z drugim studentem zmniejszała negatywny nastrój w porównaniu z grupą kontrolną. Pozytywny nastrój poprawił się wyraźniej w grupie rozmawiającej z człowiekiem. Warto jednak zaznaczyć, że rozmowa z AI przynosiła chwilową ulgę emocjonalną, ale nie przełożyła się na wyraźne zmniejszenie samotności po dwóch tygodniach.

AI a samotność: chatbot przegrywa

Badacze poszli więc o krok dalej i przeanalizowali również treść rozmów. Okazało się, że bot spełnił swoje zadanie. Jego odpowiedzi były bardziej życzliwe i wspierające. A mimo to takie wiadomości nie przyczyniły się do zmniejszenia samotności.

Naukowcy nie są pewni przyczyny. Zakładają kilka możliwych wyjaśnień. Jednym z nich jest świadomość, że po drugiej stronie rozmowy nie znajduje się prawdziwy człowiek. Podczas rozmowy z drugim człowiekiem, ochotnicy badania częściej okazywali empatię swojemu prawdziwemu rozmówcy niż botowi. Istnieje jeszcze inna możliwość.

Podczas konwersacji z inną osobą, studenci wiedzieli, że mają do czynienia z prawdziwym człowiekiem. Mieli świadomość, że mogą liczyć na utrzymanie kontaktu, a nawet pogłębienie więzi już po zakończonym badaniu. W przypadku grupy komunikującej się z chatbotem nie było takiej możliwości. Ma to swoje przełożenie w rzeczywistości.

Rozmowa z chatbotem: jak pokonać samotność

Po zakończonym eksperymencie niewielka grupa ludzi zdecydowała się kontynuować rozmowy z modelem sztucznej inteligencji. 33 proc. osób z grupy rozmawiającej z człowiekiem nadal kontaktowało się ze swoim partnerem po zakończeniu eksperymentu, a 37 proc. wymieniło się danymi kontaktowymi. W grupie AI dalszą rozmowę z chatbotem kontynuowało 14 proc. uczestników.

Sztuczna inteligencja może więc stać się realnym wsparciem podczas walki z samotnością, ale tylko na krótki czas. Aby trwale i naprawdę poradzić sobie z problemem, należy zwrócić się do najprostszego i pierwotnego rozwiązania – nawiązania kontaktu z drugim człowiekiem.

Warto przeczytać: Mózg na autopilocie. Jak sztuczna inteligencja oducza nas myśleć