Skutki utraty rodzica. Jak żałoba zmienia nasze życie zawodowe

Skutki utraty rodzica: żałoba liczona w pieniądzach

Najnowsze badania ekonomistów z Uniwersytetu Oksfordzkiego, oparte na danych administracyjnych kilkuset tysięcy dorosłych osób, pokazują, że utrata rodzica w dorosłości wiąże się ze spadkiem zarobków, który utrzymuje się przez wiele lat. U mężczyzn średni dochód po kilku latach spada o kilka procent, u kobiet – nieco bardziej. W przypadku kobiet z małymi dziećmi spadek bywa większy. Między innymi dlatego, że wraz z rodzicem znika też część nieformalnego wsparcia opiekuńczego.

Badacze podkreślają, że głównym mechanizmem łączącym śmierć rodzica z sytuacją finansową jest pogorszenie zdrowia psychicznego oraz ograniczenie rodzinnej sieci wsparcia. W statystykach widać to jako rosnące zużycie leków, częstsze korzystanie z pomocy psychologicznej i zmiany w zatrudnieniu. Za tymi liczbami stoi jednak pojedynczy człowiek, który nagle musi na nowo określić, ile jego życia może jeszcze pochłaniać praca.

Śmierć rodzica jako korekta sensu pracy

Skutki utraty rodzica to nie tylko „koszt” w arkuszu ekonomisty, lecz także brutalna korekta naszego rozumienia pracy. Śmierć rodzica przypomina, że kariera zawodowa nigdy nie była celem samym w sobie. Była raczej narzędziem: do utrzymania, do budowania relacji, do spełniania (czasem niewypowiedzianych) oczekiwań osób, które nas wychowały.

Gdy rodzic znika, nagle zanika też niewidzialny adresat wielu naszych wysiłków. Przez lata po każdym awansie pierwszym odruchem był telefon do mamy: krótka relacja, zapewnienie, że „wszystko idzie w dobrą stronę”. Po jej śmierci ten nawyk zostaje, tylko po drugiej stronie nie ma już nikogo. Razem z tym znika część sensu, który dotąd niosła praca.

Być może przez lata pracowaliśmy „po to, by mama była spokojna” albo „żeby tata był dumny”, nawet jeśli nigdy nie ubraliśmy tego w słowa. Skutkiem utraty rodzica jest w takiej sytuacji także utrata pewnej opowieści o sobie. O dziecku, które się „odwdzięcza”, „udowadnia” albo „naprawia” historię własnej rodziny. Bez tego cichego adresata kariera traci dotychczasowy punkt odniesienia – a wraz z nim część dawnego sensu.

Własne ambicje czy dług wobec rodziców?

Utrata rodzica prowokuje niewygodne pytanie: ile naszych ambicji zawodowych było naprawdę naszym wyborem, a ile rodzajem długu moralnego? W wielu rodzinach – zwłaszcza tych, które doświadczyły biedy czy innych strat – dziecko, które „dobrze sobie radzi” zawodowo, ma naprawić to, czego nie udało się pokoleniu rodziców.

Kiedy to pokolenie odchodzi, presja długu słabnie, a wraz z nią część motywacji, która pchała nas do nadgodzin, awansów czy przeprowadzek. Skutki utraty rodzica uwidaczniają się wtedy także w naszym kalendarzu i na koncie. Mniej pracy, rezygnacja z projektów, które nie mają już sensu, mniejszy dochód. Z ekonomicznego punktu widzenia wygląda to jak osłabienie pozycji na rynku pracy. Z perspektywy egzystencjalnej może być jednak pierwszym od dawna gestem w stronę własnych, a nie odziedziczonych wartości.

Jedyny sposób, by przeżyć żałobę?

Jeżeli żałoba jest procesem, w którym życie konfrontuje się z realnymi wartościami, to spadek zarobków, który towarzyszy utracie rodzica, może być w niektórych sytuacjach zdrową reakcją. Badania pokazują, że po śmierci rodzica wiele osób redukuje zaangażowanie zawodowe, korzysta z urlopów, zmienia pracę na mniej obciążającą. To wszystko znajduje odzwierciedlenie w statystykach o niższych dochodach.

Z perspektywy systemu gospodarczego jest to „strata produktywności”. Jednak z perspektywy jednostki może to być jedyny sposób, by w ogóle przeżyć żałobę, zamiast ją wyprzeć. Utrata rodzica wyostrza pytanie, na które w codziennej gonitwie rzadko mamy odwagę odpowiadać. Jeśli czas, który nam został, jest ograniczony, czy naprawdę chcemy go poświęcać tej konkretnej pracy, tym konkretnym celom?

Nowa hierarchia odpowiedzialności

Śmierć rodzica przesuwa również akcenty odpowiedzialności. Przestajemy być „czyimiś dziećmi”, a stajemy się pokoleniem, które z jednej strony ma troszczyć się o młodszych, a z drugiej – poradzić sobie bez starszych. To zmienia sposób myślenia o dochodach. Pieniądze przestają być biletem do awansu, a stają się raczej narzędziem zabezpieczenia tych, którzy zostali.

W praktyce może to oznaczać wybór stabilnej, choć mniej prestiżowej pracy, rezygnację z ryzykownych projektów czy przejście na niepełny etat, by mieć więcej czasu dla partnera, dzieci, rodzeństwa. Skutki utraty rodzica objawiają się więc nie tylko w mniejszej wypłacie, ale w innym rozkładzie odpowiedzialności i troski. Ekonomia zostaje podporządkowana relacjom, a nie relacje ekonomii.

Skutki utraty rodzica: redefinicja „dobrego życia”?

Badania ekonomistów pokazują, że utrata rodzica w dorosłości ma wymierne konsekwencje dla zarobków i ścieżek zawodowych. Za każdą taką liczbą kryje się jednak decyzja o tym, co uważamy za „dobre życie”.

Kiedy odchodzi pokolenie, które nas „urodziło”, zostawia nam w spadku nie tylko majątek materialny (lub jego brak). Zostawia nam także pytanie, czy jesteśmy już gotowi żyć według własnych wartości, a nie wyłącznie według odziedziczonych oczekiwań.

Przeczytaj również: Żałoba to nie tylko ból. Może zmienić sposób, w jaki żyjesz