Walka z depresją to nie tylko leki. Jest też bardzo ważny element

Walka z depresją zaczyna się wcześniej

Nowe, obszerne badanie opublikowane w magazynie Journal of Affective Disorders pokazuje, jak ważne jest posiadanie w życiu jakiegoś celu. Okazuje się, że sens życia nie jest luksusem – to podstawowa potrzeba psychiczna. Gdy go brakuje, człowiek traci kotwicę. Brak celu prowadzi do pustki egzystencjalnej, chronicznego poczucia bezsensu i spirali negatywnych myśli. W efekcie pojawia się apatia, utrata motywacji, izolacja i nasilenie objawów depresyjnych.

Gdy znika sens, zaczyna się problem

Analiza obejmująca łącznie dziesiątki tysięcy uczestników pokazała, że poczucie sensu życia działa jak naturalna tarcza. Im jest silniejsze, tym łagodniejsze są objawy depresji. Gdy rośnie poczucie, że życie jest spójne, celowe i znaczące, spada nasilenie smutku i beznadziei. Badania sugerują przy tym, że związek ten nie jest jednostronny. Sens życia zmniejsza ryzyko rozwoju depresji, ale także depresja potrafi „podcinać” poczucie sensu, tworząc błędne koło.

3 rzeczy, które chronią psychikę

W psychologii sens życia opisuje się zwykle trzema wymiarami:

spójność – poczucie, że świat i moje doświadczenia „składają się” w jakąś całość;
cel – świadomość, do czego dążę;
znaczenie – poczucie, że moje życie jest warte przeżycia i coś znaczy dla mnie lub innych.

Kiedy te elementy są obecne, człowiek zyskuje coś w rodzaju wewnętrznego kompasu. Łatwiej znosi cierpienie, lepiej rozumie swoje emocje i decyzje, a w kryzysie ma do czego się odwołać. Właśnie to sprawia, że walka z depresją staje się bardziej skuteczna. Nie chodzi już tylko o złagodzenie objawów, ale o odbudowę sensownej ścieżki życia.

Z badań wynika też, że sens życia potrafi osłabiać związek między lękiem czy poczuciem chaosu a depresją. Osoby, które mimo wszystko zachowują poczucie celu, spójności i ważności własnego życia, rzadziej zapadają na ciężką depresję. Albo szybciej z niej wychodzą. Dlatego w wielu współczesnych podejściach terapeutycznych praca nad sensem życia staje się jednym z filarów leczenia. Nie tylko pobocznym tematem do „rozważań filozoficznych”.

Pustka, która napędza depresję

Przeglądy badań wskazują, że długotrwały brak sensu – doświadczenie „pustki egzystencjalnej”, braku celu, przekonania, że „nic nie ma znaczenia” – wiąże się nie tylko z wyższym ryzykiem depresji, ale też z większą liczbą zachowań autodestrukcyjnych. Osoby, które czują, że ich życie jest pozbawione znaczenia, częściej reagują na kryzys wycofaniem, rezygnacją albo ucieczką w doraźne ukojenie. W praktyce utrudnia to walkę z depresją. Brakuje im bowiem powodu, by sięgnąć po pomoc, wytrwać w terapii czy zmieniać nawyki.

Z perspektywy psychologii można więc powiedzieć, że sens życia jest jednym z „miękkich” zasobów, których brak czyni nas bardziej podatnymi na cierpienie psychiczne. Im bardziej ktoś ma poczucie, że jego życie jest przypadkowe, niespójne i niepotrzebne, tym większe ryzyko, że trudne doświadczenia przekształcą się w pełnoobjawową depresję, a nie tylko w czasowy kryzys. W holistycznym ujęciu brak sensu niszczy nie tylko psychikę, ale też ciało. Osłabia odporność, zaburza sen i zwiększa ryzyko chorób somatycznych.

Walka z depresją: gdzie szukać sensu

Co może stanowić sens życia? Dla jednych to głębokie relacje z bliskimi. Dla innych – pomaganie innym, twórczość, rozwój duchowy, praca, która ma znaczenie. To także poczucie bycia częścią czegoś większego (rodziny, społeczności, sprawy). To mogą być rzeczy bardzo różne: od wychowywania dzieci, przez zaangażowanie społeczne, po rozwijanie sztuki, nauki czy po prostu uczciwą, rzetelną pracę na rzecz innych. Kluczowe jest to, że człowiek widzi w tym coś ważniejszego niż doraźny komfort.

W kontekście walki z depresją nie chodzi więc o znalezienie „wielkiego powołania” raz na zawsze. Chodzi o stopniowe budowanie doświadczenia, że moje życie ma cel i znaczenie. Badania sugerują, że samo wzmacnianie poczucia celu i znaczenia może realnie zmniejszać objawy depresji i zwiększać subiektywne szczęście.

Walka z depresją nie powinna więc zaczynać i kończyć się na wizycie u psychiatry i przepisaniu tabletek. Powinna zaczynać się raczej od prostego pytania: „co nadaje mojemu życiu sens?”. Odpowiedź na to pytanie może być jednym z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki i leczenia.

Przeczytaj również: Pogoń za „więcej” nie daje szczęścia. Dlaczego czujesz niedosyt?