Atmosfera w szkole: mocne strony dziecka mogą stać się słabością

43 tys. uczniów pokazało wzorzec

Naukowcy z Korea University i University of Canterbury przeanalizowali duże międzynarodowe badanie 43 686 uczniów z 14 lokalizacji. Chcieli dowiedzieć się, co wiąże się z tym, czy uczeń czuje się częścią swojej szkoły.

Sprawdzili też, czy poszczególne zależności różnią się między chłopcami a dziewczynkami i między starszymi a młodszymi dziećmi. Analiza przyniosła ciekawe wnioski. Na poczucie przynależności najbardziej wpływają trzy czynniki.

Przede wszystkim równowaga emocjonalna, zwłaszcza kiedy dziecko przeżywa bardziej pozytywne niż negatywne emocje. Liczyły się także łatwość w nawiązywaniu kontaktów oraz zaufanie do innych i dobre samopoczucie w relacjach.

Pozostałe zmienne, takie jak empatia, tolerancja, kontrola emocji czy samokontrola, również miały znaczenie, choć ich związki z poczuciem przynależności były słabsze. Nie bez znaczenia pozostawało jednak także to, jacy byli sami rówieśnicy.

Atmosfera w szkole naprawdę się liczy

Jak czytamy w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym Contemporary Educational Psychology, wpływ rówieśników na dane dziecko jest bezsprzeczny. Towarzyskość i równowaga emocjonalna innych dzieci oddziaływała na poczucie przynależności badanych uczniów.

Właśnie pod tym względem szkoły różniły się między sobą. To jednak nie koniec odkryć naukowców z Korei Południowej i Nowej Zelandii. Eksperci przyjrzeli się indywidualnym cechom uczniów. Okazało się, że ich mocne strony mogą silniej wiązać się z poczuciem przynależności, jeśli podobne cechy są częste także wśród rówieśników.

Jeżeli w danej społeczności uczniowskiej wysokie są np. kontrola emocji, empatia czy zaufanie, uczniowie o podobnych cechach mogą łatwiej odnajdywać się w takim otoczeniu. Szczególnie ciekawy okazał się przykład samokontroli.

Ta sama cecha, zupełnie inny efekt

W placówkach, w których inni uczniowie wykazują niski poziom samokontroli, ochotnicy o wysokim poziomie samokontroli czują się gorzej. Wpływ rówieśników na dziecko sprawiał, że wyróżniało się i przez to mogą czuć się obco.

Zupełnie inaczej było w szkołach, w których wysoka samokontrola była częstsza. Ta sama cecha wyraźnie zwiększa przynależność do środowiska. Podobny mechanizm pojawiał się przy empatii.

W szkole, w której poziom empatii jest niski, uczeń wyróżniający się pod tym względem może czuć się gorzej. Kiedy jednak uczy się wśród bardziej empatycznych ludzi, jego samopoczucie wzrośnie. To właśnie jeden z najciekawszych wniosków badania na temat atmosfery w szkole: ta sama dobra cecha może pomagać bardziej lub mniej – zależnie od tego, jakie otoczenie ma dziecko.

Przynależność do szkoły zależy też od grupy

Dla poczucia przynależności dziewczynek bardziej istotne było to, czy rówieśnicy są tolerancyjni i empatyczni. Chłopcy z kolei bardziej zwracają uwagę na asertywność i intensywność emocji. Dla młodszych uczniów, w wieku około 10 lat, ważniejsza była towarzyskość.

Pięć lat starsi ochotnicy wskazywali regulację emocji jako tę, która pozwala im lepiej poczuć się w szkole. Różnice nie były duże, ale były zauważalne. I mogą być istotne nie tylko dla samych uczniów, lecz także dla rodziców oraz nauczycieli.

Szkoła to także rówieśnicy

Nie wystarczy więc tylko uczyć dzieci empatii czy kontroli nad emocjami, by atmosfera w szkole była dobra. Wyniki sugerują, że znaczenie ma również środowisko, w którym te umiejętności są rozwijane i wzmacniane przez grupę. Działania ogólnoszkolne, nie tylko indywidualne dają najlepsze efekty, bo kształtują zasady wśród wszystkich uczniów.

To ważne rozróżnienie, bo samo badanie nie porównywało skuteczności konkretnych programów wychowawczych ani nie dowodziło, że jedno rozwiązanie działa lepiej od drugiego.

Warto przeczytać: Wygląda jak zabawka z przeszłości. Pomaga ćwiczyć nie tylko liczenie