Jak działa dry begging? Narcyzi i ich subtelna metoda manipulacji

Jak działa dry begging? O co w tym chodzi?

Żyjemy w świecie coraz bardziej opanowanym przez kulturę narcyzmu – to stwierdzenie jest faktem, a nie opinią. Powodów takiego stanu rzeczy zapewne jest wiele i można by je długo wymieniać: trudności w budowaniu relacji z innymi, co skutkuje większym skupieniem na sobie niż na drugim, rosnąca siła social mediów, które z istoty nastawione są na ekspozycję siebie, coraz większa świadomość człowieka w kwestii swoich potrzeb, pragnień, celów z równoczesną coraz większą łatwością zaspokajania ich na różne sposoby itd.

Na szczęście posiadamy też coraz większą wiedzę w kwestii rozumienia osobowości narcystycznej, stylu jej funkcjonowania, wyrażania się i sposobów budowania relacji z innymi ludźmi. Warto o tym mówić i pisać, bo narcyzi, niestety, stanowią często duże wyzwani. A zazwyczaj także zagrożenie dla osób nieświadomych metod, jakie stosuje w narracji tego typu osobowość.

Żeby umieć odpowiednio reagować – trzeba najpierw zrozumieć. Jedną z klasycznych metod manipulacji stosowanych przez narcyzów w celu „przywiązania” do siebie swojej ofiary, wzbudzenia w niej poczucia winy i odpowiedzialności, jest dry begging.

Błaganie na sucho: drapieżnik w roli ofiary losu

Dry begging (dosłownie: „suche żebranie”) to manipulacyjna forma pośredniego proszenia o pomoc, uwagę, pieniądze lub inne korzyści, bez wyrażania prośby wprost. Osoba stosująca tę technikę nie mówi: „Czy możesz mi pomóc?”. Przedstawia ona swoją sytuację w taki sposób, by rozmówca sam poczuł się zobowiązany do zaoferowania pomocy.

Przykładowo zamiast powiedzieć: „Pożyczysz mi 500 zł?” powie: „Nie wiem, jak przeżyję do końca miesiąca. Wszystko się na mnie wali…”. Albo zamiast: „Chciałbym, żebyś mnie odwiedził”, powie: „Cały weekend będę zupełnie sam. Chyba nikogo nie obchodzę”. Celem zastosowania takiej retoryki jest wywołanie u drugiej osoby poczucia winy, współczucia lub odpowiedzialności.

Takie „błaganie na sucho” w praktyce polega na ukrywaniu swoich prawdziwych intencji i wyrażaniu swoich potrzeb w sposób fragmentaryczny, zawoalowany. Przypominający bardziej „cedzenie” informacji niż otwartą komunikację. Jej podstawą jest intencja: „domyśl się czego chcę i poczuj się winny/-a, że mi tego jeszcze nie dałeś/-aś”.

Stosowanie takiej formy komunikatów zazwyczaj przekłada się na pasywną agresję, wzbudzanie litości u innych czy używanie krzywdzących dla innych porównań. Warto więc mieć świadomość, że mechanizm ten opiera się na kilku kluczowych elementach:

przedstawieniu siebie jako ofiary,
sugerowaniu problemu bez formułowania konkretnej prośby,
pozostawieniu drugiej osobie inicjatywy („to ty zaproponowałeś pomoc”),
unikaniu odpowiedzialności za wywieranie presji.

Jeżeli rozmówca zareaguje pomocą, osoba stosująca dry begging może później powiedzieć: „Przecież o nic cię nie prosiłem”. To utrudnia nazwanie sytuacji manipulacją przez osobę, która uległa tej manipulacji.

Nowy numer już jest!

Dlaczego narcyzi stosują dry begging?

Ten sposób komunikacji jest bardzo istotny przy eksponowaniu swojego ego i sztucznym wzmacnianiu go. Dlatego też dla narcyzów jest on niezwykle przydatny i sycący. Między innymi pozwala on na zachowanie poczucia wyższości („nie muszę nikogo prosić w sposób otwarty i szczery”), unikanie ryzyka usłyszenia odmowy, czy na kontrolowanie zachowania innych poprzez wzbudzanie poczucia winy.

Osoby sięgające do takiej manipulacji uzyskują uwagę, współczucie lub korzyści materialne bez otwartego ujawniania swoich oczekiwań. Jest to dla nich bardzo wygodne i komfortowe.

Warto pamiętać, że osoby o narcystycznym stylu funkcjonowania bardzo źle znoszą odrzucenie. Odbierają je bowiem jako atak nakierowany na ich ego. Bezpośrednie sformułowanie prośby wiąże się z możliwością usłyszenia „nie”, co mogłoby naruszyć ich poczucie własnej wartości. Dry begging zmniejsza to ryzyko.

Trzeba jednak zaznaczyć, że nie jest to technika charakterystyczna wyłącznie dla osób z narcystycznymi cechami osobowości. Mogą jej używać także osoby lękowe, bardzo nieśmiałe lub wychowane w przekonaniu, że proszenie o pomoc jest oznaką słabości. Jednak to właśnie u osób z nasilonymi cechami narcystycznymi może ona pełnić określone funkcje, z góry przyjęte czy założone z premedytacją.

Takie odzywki pokazują jak działa dry begging

Gdyby chcieć pokazać jak działa dry begging na przykładzie konkretnych komunikatów , mogłyby to być: „Wszyscy wyjeżdżają na wakacje. Ja oczywiście nie mam za co”, „Od rana nic nie jadłem, ale jakoś dam radę”, „Telefon mi się zepsuł. Teraz pewnie stracę pracę”, „Szkoda, że nikt nie pamiętał o moich urodzinach”.

Zaznaczmy jednak raz jeszcze, że nie każde takie zdanie jest manipulacją. Kluczowe jest rozeznanie czy pojawia się ono regularnie i czy jego celem jest skłonienie innych do działania.

Zręczności i wysokiej inteligencji emocjonalnej wymaga umiejętność odróżnienia na ile ktoś chce się po prostu pożalić, wyrazić jakąś swoją troskę, podzielić się konkretną trudnością, bo dzięki temu poczuje się lepiej na duszy, a na ile ktoś formułuje takie zdania żeby wywrzeć na swoim rozmówcy konkretną presję, w oczekiwaniu, że dostanie to, czego chce. Dlatego bardzo ważne staje się pytanie:

Jak odróżnić szczere zwierzenie od dry begging?

Żeby właściwie odczytać zamiary i intencje swojego rozmówcy, możemy zadać sobie w myślach kilka kluczowych pytań w momencie kiedy słyszymy od niego niejasny komunikat:

Czy ta osoba mówi o problemie po to, by się wygadać, czy po to, by wywołać określoną reakcję?
Czy robi to sporadycznie, czy jest to stały sposób komunikacji?
Czy potrafi ona wprost poprosić o pomoc, gdy jej potrzebuje?
Czy po otrzymaniu pomocy okazuje wdzięczność, czy traktuje ją jako coś należnego?

Odpowiedzi na tak postawione pytania mogą nam pomóc w rozeznaniu sytuacji. Z jednej strony uniknąć obojętności czy odrzucenia osoby będącej naprawdę w potrzebie, od zwykłej manipulacji kierowanej w nasza stronę.

Zobaczmy różnicę: szczera, jasna i otwarta komunikacja zwykle brzmi: „Mam trudną sytuację finansową. Czy mógłbyś pożyczyć mi 500 zł? Zrozumiem, jeśli nie możesz”. Dry begging brzmi raczej: „Nie wiem, jak zapłacę rachunki… Ale trudno, jakoś to będzie…”.

Jak reagować na dry begging?

Takie sytuacje nigdy nie są jasne i zazwyczaj wprowadzają nas w konfuzję lub zakłopotanie, a przez to nie są komfortowe dla odbiorcy. Dlatego pytanie: jak reagować? – okazuje się tu kluczowe. Najskuteczniej jest odpowiadać spokojnie i zachęcać do jasnej komunikacji, np.: „Brzmi, jakbyś potrzebował pomocy. O co konkretnie chciałbyś mnie poprosić?”, „Czy oczekujesz ode mnie jakiegoś wsparcia?”, „Jeśli czegoś potrzebujesz, powiedz mi to wprost”.

Takie odpowiedzi ograniczają pole do manipulacji, zmuszają nadawcę do skonkretyzowania swojego przekazu. Jednocześnie pozostawiają przestrzeń dla osoby, która rzeczywiście potrzebuje pomocy, lecz ma trudność z wyrażeniem swoich potrzeb.

Warto też pamiętać, że sam dry begging nie jest dowodem na narcyzm. Jest to strategia komunikacyjna, która może występować u osób o różnych cechach osobowości i z różnych powodów. Dopiero gdy stanowi element szerszego wzorca zachowań – obejmującego m.in. wykorzystywanie innych, brak empatii, potrzebę kontroli czy poczucie wyjątkowości – może współwystępować z narcystycznym stylem funkcjonowania.

Nie chodzi też o to, żeby w przypadku rozpoznania takiego mechanizmu u drugiej osoby – potępiać ją czy odrzucać (bo to może tylko generować jej obronę przez atak i narastającą agresję), ale żeby ochronić siebie, przy jednoczesnym naprowadzaniu rozmówcy na bardziej jasny i otwarty sposób wyrażania swoich potrzeb.

Każdy typ osobowości, z wyraźnymi cechami dysfunkcji, może i powinien nad nimi pracować – także przy wsparciu i pomocy ze strony innych osób. Człowiek sam zostawiony sobie ze swoimi trudnościami i słabościami, często nie ma wiedzy, umiejętności i siły do przepracowania ich. Dlatego też uświadomienia narcyzmowi, że w niewłaściwy sposób traktuje innych ludzi i wyjaśnianie mu jak można to zrobić inaczej, jest konkretną i konstruktywną wskazówką do podjęcia pracy nad sobą samym.

Przeczytaj także: Autorka „Niewolników dopaminy”: dzieci tracą przez telefon więcej niż czas