Jak na dzietność w Polsce wpłynęło 500 plus? Dane zaskakują

500 plus zwiększyło dzietność w Polsce

Minęło 10 lat od wprowadzenia świadczenia wychowawczego 500 plus dla dzieci w naszym kraju. Celem było zwiększenie dzietności w Polsce, które od lat jest na alarmująco niskim poziomie. Program od początku wywołuje kontrowersje: jedni popierają pomysł, inni wprost przeciwnie. Dekadę później dr Jan Gromadzki z Instytutu Badań Strukturalnych sprawdził, jakie są realne skutki wprowadzenia 500 plus.

Główny cel został spełniony, ale efekty wciąż nie są zadowalające. Efekt nie był na tyle duży, by odwrócić demograficzny trend. Dziewięć miesięcy po ogłoszeniu programu liczba urodzeń była o około 6 proc. wyższa. Efekt nie rozkładał się jednak równomiernie między grupami dochodowymi.

Zwiększenie dzietności w naszym kraju dotyczyło szczególnie tych rodzin, których dochody były na niskim lub średnim poziomie. To właśnie w tej grupie dzietność w Polsce wzrosła z 51 do 58 procent.

Ubóstwo w Polsce i 500 plus

Tendencja była trwała, a nie podyktowana jednorazowym „zrywem” w postaci przyspieszenia decyzji o dziecku. Jak czytamy w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym Journal of Population Economics, osoby dobrze wykształcone wyraźnie rzadziej decydowały się na dziecko niż reszta społeczeństwa. Autor badania odkrył coś jeszcze.

Przeprowadził specjalną symulację, aby dowiedzieć się, jak zmiany w pracy rodziców i liczbie dzieci mają wpływ na ubóstwo w Polsce. Okazało się, że jeżeli rodzice nadal pracowaliby tyle, co dotychczas, a liczba dzieci w biednych rodzinach byłaby taka sama co wcześniej, to ubóstwo dzieci w Polsce zmniejszyłoby się o 75 procent. Dlaczego więc tak się nie stało?

Dwa skutki jednego świadczenia

Kiedy rodzice dostali dodatkowe pieniądze, niektórzy z nich ograniczyli etat, a więc i wysokość wynagrodzenia. Jak już wspomnieliśmy, więcej dzieci rodzi się w biednych rodzinach, przez co ich i tak trudna sytuacja poprawia się, ale nieznacznie.

Hojne świadczenia na dzieci, których wysokość jest zbliżona do granicy ubóstwa, prowadzą do bardzo dużego ograniczenia ubóstwa niezależnie od rozkładu dochodów. Jednak gdy nierówności są wystarczająco wysokie, nawet stosunkowo niewielkie świadczenia na dzieci mogą wywołać istotne zmiany w dzietności wśród gospodarstw domowych znajdujących się na dole rozkładu dochodów. Zmiany te mogą potencjalnie niwelować znaczną część mechanicznego spadku poziomu ubóstwa.

– czytamy w badaniu.

Ile kosztowało dodatkowe urodzenie?

Równie ważne jest coś jeszcze. Program miał zwiększyć liczbę urodzeń w Polsce i zmniejszyć ubóstwo wśród dzieci. Te dwa cele w dużej mierze są sprzeczne. Dzieci rodzi się więcej, ale w biedniejszych rodzinach. To nie kasuje przeciwubóstwowego działania świadczenia. Według badania wpływ 500 plus jedynie częściowo je osłabia.

A sam koszt programu jest bardzo wysoki. Kiedy w 2016 roku wprowadzano świadczenie wychowawcze, odpowiadało ono 40 procent wysokości płacy minimalnej netto. Szacuje się, że program pochłania ok. 389 tysięcy dolarów na jedno dodatkowo urodzone dziecko.

Jak zmieniało się 500 plus

Warto nadmienić, że świadczenie przez lata ewoluowało. Najpierw rodzice otrzymywali dodatkowe pieniądze dopiero na drugie i każde kolejne potomstwo. Od lipca 2019 roku świadczenie stało się powszechne również na pierwsze dziecko, a od stycznia 2024 roku jego wysokość wzrosła z 500 do 800 zł miesięcznie.

Warto przeczytać: Dobry nauczyciel to za mało. Ekspert z Singapuru o tym, czego potrzebuje szkoła