Kiedy przyjaźń zaczyna przytłaczać. Uważaj na ten sygnał

Nie każda sympatia jest przyjaźnią

Prawdziwa przyjaźń uczy nas życiowego zaufania, lojalności, empatii czy troski o drugiego człowieka. Obecność bliskiej osoby sprawia, że łatwiej radzimy sobie z problemami i czujemy, że nie jesteśmy sami. Już wielu starożytnych filozofów pisało o roli i znaczeniu przyjaźni w życiu człowieka.

W Etyce Nikomachejskiej Arystoteles stwierdził, że „Bez przyjaciół nikt nie wybrałby życia, choćby posiadał wszystkie inne dobra”, podkreślając tym samym jakość życia, które nabiera znaczenia tylko dzięki przyjaciołom. Z kolei Epikur rozważał przyjaźń jako jedno z najważniejszych źródeł bezpieczeństwa i szczęścia człowieka, pisząc:

„Ze wszystkich rzeczy, które mądrość zapewnia dla szczęścia całego życia, największą jest posiadanie przyjaźni”.

Dlaczego tak łatwo pomylić bliskość z przyjaźnią?

Nie ulega więc wątpliwości, że przyjaźń wzbogaca nasze życie na różnych frontach codziennego funkcjonowania, pomaga nam się rozwijać i często daje poczucie szczęścia oraz spełnienia. Pojawia się jednak pytanie: jak rozpoznać, czy relacja łącząca nas z drugą osobą jest autentyczną przyjaźnią?

Intuicyjnie przecież nawet czujemy ciężar samego słowa „przyjaźń”, co w praktyce oznacza, że nie każda sympatyczna, rozwijająca czy interesująca znajomość staje się od razu przyjaźnią. Łatwo więc wpaść w pewną konsternację: z jednej strony naturalny, ludzki głód posiadania „bratniej duszy”, której zawsze możemy zawierzyć; z drugiej – ostrożność i racjonalna podpowiedź: „nie każdy fajny człowiek jest twoim przyjacielem”.

Kiedy potrzeba bliskości przesłania sygnały ostrzegawcze?

Silna potrzeba bliskości i tęsknota za osobą, której możemy zaufać, mogą sprawić, że stracimy zdroworozsądkowy osąd i przestaniemy realnie oceniać, czy ktoś, kto okazuje nam różnego rodzaju wyrazy sympatii, jest naszym przyjacielem. Na takie wewnętrzne rozproszenie szczególnie narażeni są młodzi ludzie, którzy w poszukiwaniu akceptacji coraz częściej tworzą relacje, które współczesna psychologia określa mianem love bombingu.

Sympatią też można zbombardować człowieka

Love bombing, czyli tłumacząc dosłownie: „bombardowanie miłością”, to określenie sytuacji, w której ktoś od początku relacji obsypuje drugą osobę bardzo intensywną uwagą, komplementami, deklaracjami czy prezentami. Takie zachowanie może być dla drugiej strony bardzo kuszące i przyjemne, dlatego łatwo ulec złudzeniu, że właśnie powstaje prawdziwa przyjaźń między nami.

Dlaczego młodzi ludzie są na to szczególnie podatni?

Dla młodych ludzi, którzy zazwyczaj odczuwają deficyt uwagi i zrozumienia ze strony dorosłych, mierzą się z rozmaitymi trudnościami związanymi z dojrzewaniem i wkraczaniem w świat rywalizacji, konkurencji i wyścigu szczurów, w którym nie ma miejsca na sentymenty, takie wyrazy sympatii, a przede wszystkim zainteresowania, wydają się bezcenne.

„Wreszcie ktoś mnie widzi, słyszy i rozumie”, „Komuś nareszcie na mnie zależy”, „Ktoś ma wreszcie dla mnie czas i potrafi skupić swoją uwagę na mnie”

– to być może pierwsze, ale jakże ważne psychologiczne odczucia, które mogą pojawić się w głowie w sytuacji love bombingu.

Sama intensywność jeszcze nie wystarczy

Psychologowie apelują jednak o „schłodzenie głowy” i ostrożne przyglądanie się sygnałom wysyłanym pod moim adresem. Z jednej strony podkreślają, że samo okazywanie dużej ilości uczuć nie oznacza jeszcze love bombingu, kluczowe bowiem są intensywność, bardzo szybkie tempo oraz późniejsza próba uzyskania wpływu lub kontroli. Aby lepiej zrozumieć ten mechanizm, warto przyjrzeć mu się z bliska. Jak to działa?

Jak działa love bombing?

Mechanizm love bombingu nastolatków wydaje się bardzo klarowny i najprościej można by go opisać w następujący sposób:

1. Szybkie wyróżnienie → 2. Intensywna bliskość → 3. Poczucie wyjątkowej więzi → 4. Oczekiwanie wzajemności → 5. Kontrola lub manipulacja

Od poczucia wyjątkowości do zależności

Na początku nowy znajomy może bardzo mocno podkreślać, że jesteśmy dla niego kimś wyjątkowym. Dużo pisze, chce się często spotykać, zwierza się z bardzo osobistych spraw i mówi, że „wreszcie znalazł prawdziwego przyjaciela”. To może być bardzo sycące emocjonalnie i samo w sobie nie musi być od razu czymś absolutnie złym.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy intensywna bliskość staje się sposobem na uzależnienie relacji od jednej osoby, a niestety często tak właśnie się staje.

Gdy pojawiają się inni znajomi

Żeby to lepiej zrozumieć, warto sięgnąć po konkretne przykłady z życia wzięte. Zdarza się, że na początku zawartej znajomości bardzo szybko słyszymy: „Jesteś moim najlepszym przyjacielem”. Już po kilku tygodniach pada: „Nigdy wcześniej z nikim nie miałem takiej więzi”. Widzimy, że druga osoba chce spędzać z nami niemal cały wolny czas.

Codziennie pisze SMS-y, komentuje na bieżąco wszystkie informacje w naszych social mediach, jest cały czas obecna przy nas. Sytuacja ulega jednak drastycznej zmianie, kiedy pojawiają się inni znajomi, którym również chcemy poświęcić czas i uwagę. Wtedy pada: „Myślałem, że jesteśmy najlepszymi przyjaciółmi. Widocznie jednak nie jestem dla ciebie ważny”.

„My przeciwko reszcie świata”

Łatwo zauważyć tutaj niebezpieczny mechanizm: najpierw otrzymujemy bardzo dużo uznania i poczucia wyjątkowości, a później to poczucie zostaje wykorzystane do wywierania presji (najczęściej w postaci szantażu emocjonalnego).

Krytyka innych i izolowanie

Jeszcze gorzej, jeśli w takiej sytuacji zaczynają się pojawiać stwierdzenia: „Nie potrzebujemy innych ludzi, przecież świetnie się rozumiemy”. A za tym idzie postępująca krytyka naszych pozostałych znajomych w stylu: „Oni wcale cię nie rozumieją. Tylko ja naprawdę jestem po twojej stronie”.

Osoba stosująca love bombing będzie dążyła do odseparowania nas od innych osób, a więc zagarnięcia naszej osoby tylko dla siebie oraz zbudowania przekonania: „my przeciwko reszcie świata”. Dzięki temu rośnie zależność od jednej relacji.

Dlaczego ludzie zalewają innych wyrazami sympatii?

To, co najbardziej niepokojące w takiej relacji, to przede wszystkim wzorzec, na którym jest ona budowana: „Najpierw sprawię, że poczujesz się niezwykle ważny, a później wykorzystam tę więź, żebyś robił to, czego oczekuję.”

Zdrowa przyjaźń zostawia przestrzeń

Dlatego w przyjaźni warto obserwować nie tylko to, jak druga osoba traktuje nas, kiedy wszystko układa się po jej myśli, ale przede wszystkim jak reaguje na nasze „nie”, własne zdanie, innych znajomych i potrzebę przestrzeni. Zdrowa przyjaźń mówi: „Jesteś dla mnie ważny, ale masz prawo być niezależny”.

Manipulacyjna relacja częściej komunikuje: „Skoro jestem dla Ciebie ważny, powinieneś zachowywać się tak, jak oczekuję”.

Nie zawsze jest to zaplanowane

Jeśli szukać przyczyn takiego zachowania ze strony innych ludzi, to warto podkreślić, że stosowanie love bombingu może być świadomą techniką manipulacji, ale nie zawsze musi być w pełni zaplanowane.

Może wiązać się ona m.in. z potrzebą kontroli, silnym lękiem przed odrzuceniem, niezdrowymi wzorcami relacji czy problemami z regulowaniem emocji, zazwyczaj wynikającymi z błędów wychowawczych oraz deficytów wyniesionych z domu. Nie zmienia to jednak faktu, że należy być ostrożnym i czujnym, ponieważ każda manipulacja może być niebezpieczna.

Co może się wydarzyć?

W zdrowej relacji intensywność z czasem zwykle ustępuje miejsca stabilności, wzajemnemu szacunkowi i przestrzeni dla obu osób. W przypadku manipulacyjnego love bombingu nastolatków może natomiast dojść do:

• uzależnienia emocjonalnego od drugiej osoby,
• obniżenia poczucia własnej wartości,
• izolowania od rodziny i innych znajomych,
• poczucia winy za stawianie granic,
• a w niektórych przypadkach również przemocy emocjonalnej lub innych form przemocy w relacji.

Stawianie granic – kluczowa obrona

Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na to, co dzieje się po postawieniu granicy. To ten moment wydaje się najważniejszy w rozpoznaniu sytuacji i w obserwacji reakcji drugiej strony.

Powiedz, że potrzebujesz przestrzeni

Naturalnym i zdrowym komunikatem jest:

• „Bardzo lubię z Tobą spędzać czas, ale potrzebuję też czasu tylko dla siebie”
• „Dzisiaj nie mam ochoty na spotkanie. Odezwę się, kiedy będę miał/miała więcej przestrzeni”
• „Nie zawsze będę w stanie od razu odpisać na wiadomość”

Nie rezygnuj z innych znajomych

Warto też stawiać granice dotyczące innych znajomych, co można wyrazić w taki sposób:

• „Cieszę się z naszej przyjaźni, ale chcę też utrzymywać relacje z innymi osobami”
• „To, że spotykam się z innymi przyjaciółmi, nie oznacza, że nasza przyjaźń jest dla mnie mniej ważna”
• „Nie chcę wybierać między Tobą a innymi znajomymi”

Broń własnej prywatności

Niezwykle istotna jest także obrona własnej prywatności, a także możliwości i gotowości do niesienia pomocy i wsparcia drugiej osobie, co można sygnalizować w sposób:

• „Nie chcę o tym rozmawiać. To jest dla mnie prywatna sprawa”
• „Wolę, żebyś nie opowiadał/a innym o tym, czym się z Tobą podzieliłem/am”
• „Tym razem nie mogę Ci pomóc”
• „Rozumiem, że tego potrzebujesz, ale nie jestem w stanie się tego podjąć”
• „Pomogę Ci, jeśli będę mógł/mogła, ale nie chcę, żebyś zakładał/a, że zawsze będę dostępny/a”

Nie ulegaj presji emocjonalnej

I wreszcie to, co zazwyczaj bywa najtrudniejsze w takich znajomościach, a więc stawianie granic wobec presji emocjonalnej. To także można, a nawet trzeba wyrazić w sposób jasny i konkretny:

• „To, że jesteśmy przyjaciółmi, nie oznacza, że muszę zawsze robić to, czego ode mnie oczekujesz”
• „Nie chcę podejmować decyzji pod wpływem poczucia winy”
• „Rozumiem, że jest Ci przykro, ale moja decyzja pozostaje taka sama”
• „Twoje rozczarowanie nie oznacza, że zrobiłem/am coś złego”
• „Nie chcę udowadniać swojej przyjaźni poprzez spełnianie każdej Twojej prośby”

Warto więc mieć świadomość, że prawdziwa przyjaźń nie polega na tym, żeby druga osoba była dla nas użyteczna, posłuszna czy stale dostępna. Prawdziwa przyjaźń to autentyczne życzenie dobra drugiej osobie, nawet wtedy, gdy nie możemy niczego od niej zyskać. Bo jak stwierdził Arystoteles:

„Prawdziwy przyjaciel życzy swojemu przyjacielowi dobra dla jego własnego dobra”.

Przeczytaj także: Strój to język. Co mówią dziś nastolatkowie?