Motywacja do nauki. Co sprawia, że nie odpuszczamy

Najstarszy maturzysta w Polsce nie odpuszcza

Sala egzaminacyjna: tłum młodych ludzi siedzi w ławkach i pisze egzamin dojrzałości. Wśród nich jest 87-letni pan Józef Peruga z Kalisza, który uważany jest za obecnie za najstarszego maturzystę w Polsce. Wraz z innymi uczniami pragnie spełnić swoje marzenie. Chce zdać egzamin dojrzałości mimo problemów ze wzrokiem i trudności w przygotowaniach.

Nie chcę zapeszać i wolałbym o maturze mówić, jak już uda mi się ją zdać. Miałem korepetycje z matematyki i polskiego. Moi nauczyciele uczyli mnie za darmo, za co jestem im bardzo wdzięczny.

– powiedział pan Józef w rozmowie dla portalu Fakt.pl.

Motywacja do nauki ma ukryte źródło

Nie jest jedyny. Wielu dorosłych wciąż ma motywację do nauki i wraca do niej, choć szkołę skończyli dawno temu i nikt już tego od nich nie wymaga. Co sprawia, że jedni potrafią i chcą dalej się uczyć, a inni szybko odpuszczają?

Odpowiedzi na to pytanie szukali naukowcy z City University of New York. W centrum ich badania znalazł się receptor Smoothened, element szlaku sygnałowego znanego głównie z rozwoju mózgu przed narodzinami. Badacze sprawdzali, jaką rolę może odgrywać w uczeniu się, podejmowaniu decyzji, pracy dla nagrody i utrwalaniu zachowań.

Naukowcy przeprowadzili eksperyment na zwierzętach, których pozbawiono tego receptora. Jak się okazało- dzięki temu szybciej się uczyły, ale były też wytrwalsze w dążeniu do nagrody. Tym samym stało się to dla nich sposobem motywacji do nauki.

Jakie wnioski płyną z tego badania? Najważniejsze jest to, jak mózg zapamiętuje, że coś się opłaciło. Gdy robimy coś, co przynosi oczekiwany efekt, mózg na chwilę wzmacnia sygnał: „to zadziałało, warto to powtórzyć”. Smoothened wpływa na to, jak długo taki sygnał pozostaje aktywny. Gdy jego działanie jest słabsze, mózg mocniej zapisuje skuteczne zachowanie. To może pomagać szybciej się uczyć i dłużej próbować.

Wytrwałość ma też ciemną stronę

Ma to jednak swoją cenę. Jak czytamy w czasopiśmie naukowym iScience, zwierzęta poddane testom wykazywały problemy z dostosowaniem się do nowych warunków i ze zmianą nawyków.

W eksperymencie na zwierzętach wyłączenie działania receptora Smoothened przyspieszało uczenie i zwiększało wytrwałość, ale utrudniało zmianę strategii, gdy warunki przestawały być takie same. Innymi słowy: mózg może świetnie nauczyć się iść dalej, ale gorzej rozpoznawać moment, w którym dalszy wysiłek przestaje mieć sens.

To odkrycie wykracza poza szkołę

Wnioski z eksperymentu są ciekawe. W zależności od sposobu działania receptora Smoothened mózg może przyswajać nowe informacje lepiej lub gorzej. Podobnie jest z wytrwałością. Rezultaty badań amerykańskich naukowców pokazuje jednak, że uczenie się, nagroda i wytrwałość nie są wyłącznie sprawą silnej woli. Wyniki eksperymentu, jeżeli zostaną potwierdzone kolejnymi badaniami, mogą być ważne jeszcze z dwóch powodów.

Pierwszy powód dotyczy choroby Parkinsona. Nie chodzi o nowe leczenie tej choroby, lecz o relację między dopaminą i acetylocholiną, czyli neuroprzekaźnikami ważnymi dla ruchu, uczenia się i elastyczności zachowania. Autorzy badania sugerują, że zaburzenia tej koordynacji mogą pojawiać się wcześnie, zanim choroba w pełni ujawni się klasycznymi objawami ruchowymi. Drugi powód dotyczy uzależnień.

Gdy nagroda zamienia się w przymus

W nałogu chodzi o mechanizm nagrody, który potrafi zamienić zachowanie w przymus. Substancje uzależniające wzmacniają cykle nagrody i nawyku. Jeśli Smoothened pomaga ograniczać nadmierne utrwalanie takich zachowań, może w przyszłości wskazać nowe kierunki badań nad terapiami leczenia uzależnień. Dzięki temu istnieje szansa, aby w przyszłości stworzyć skuteczne terapie leczenia uzależnień.

W tej historii najciekawsze nie jest to, że 87-latek chce zdać maturę. Tak naprawdę fascynujące jest, że mężczyzna, mimo dwóch porażek, wciąż widzi w tym sens. Że walczy dalej. Właśnie dlatego, kiedy widzimy kogoś, kto wytrwale dąży do osiągnięcia swoich celów, warto się zatrzymać i pomyśleć, co tak naprawdę stoi za tym uporem.

Warto przeczytać: Gorszy dzień nie bierze się znikąd. To ważny sygnał mózgu