Praca wakacyjna nastolatków. Rozwój czy zbyt szybka dorosłość?

Dlaczego młodzi idą latem do pracy?

Praca wakacyjna nastolatków pozostaje w Polsce utrwalonym elementem przejścia między szkołą a dorosłością. Według badania Erste Bank Polska niemal co trzeci młody człowiek w wieku 10–18 lat dorabia. Natomiast w grupie 16–18-latków odsetek ten sięga 44 proc. Od lat trend utrzymuje się na stabilnym, wysokim poziomie. Nie jest to więc jednorazowa moda, lecz częsty wybór pokolenia, które chce łączyć odpoczynek z samodzielnością.

Powody podejmowania pracy w wakacje są dość powtarzalne: własne pieniądze na wyjazdy, telefon czy hobby, potrzeba finansowego uniezależnienia się od rodziców. A także chęć „sprawdzenia się” w świecie, który dotąd kojarzył się z dorosłymi. Dla wielu młodych ludzi to pierwszy krok w stronę finansowej samodzielności.

Zarządzanie finansami osobistymi to umiejętność przydatna przez całe życie. A samodzielnie zarobione przez nastolatki pieniądze stwarzają dobrą, naturalną okazję właśnie do takiej nauki w praktyce

– tłumaczy Agnieszka Glińska-Pytlarz z Erste Bank Polska.

Korzyści pracy wakacyjnej nastolatków

Psycholodzy podkreślają, że w sytuacji, gdy decyzja jest dobrowolna, a liczba godzin rozsądnie ograniczona, praca wakacyjna nastolatków realnie wzmacnia poczucie sprawczości. Młodzi widzą, że ich wysiłek przekłada się na konkretne efekty.

Praca wakacyjna to cudowny wynalazek, łączący w sobie wiele wartości niezbędnych do prawidłowego rozwoju młodych ludzi. Dzięki niej doskonale buduje się poczucie własnej skuteczności i poczucie własnej wartości. To o tyle ważne, że w mojej pracy stykam się z ludźmi przeżywającymi najróżniejsze problemy, których wspólną przyczyną często jest właśnie brak tych dwóch cech. Cech, które kształtują się w okresie dojrzewania

– mówi dr Łukasz Prysiński, psycholog i wykładowca Uniwersytetu WSB Merito Łódź.

Dr Prysiński zwraca przy tym uwagę, że praca to relacja między pracodawcą a pracownikiem, w której dwie strony są tak samo ważne. Dla młodego człowieka, przyzwyczajonego do zupełnie innych relacji z rodzicami czy nauczycielami, to znacząca różnica. Wzięcie udziału w takiej relacji zwiększa podmiotowość nastolatka i wpływa na rozwój asertywności, która – zdaniem psychologa – w dorosłym życiu jest najważniejszym zasobem koniecznym do szczęśliwego i udanego życia.

Nowy numer już jest!

Finanse to nie wszystko

Korzyści z wakacyjnej pracy na tym się nie kończą. Takie doświadczenie wzmacnia też kompetencje społeczne. Praca wymusza lepszą organizację czasu i odrobinę dyscypliny, co ułatwia późniejszy powrót do szkolnego rytmu. Nastolatki uczą się być punktualne, współpracować z innymi i odnajdywać się w nowych sytuacjach. Te umiejętności procentują zarówno w przyszłej pracy, jak i w codziennych relacjach.

W analizach pojawia się jeszcze jeden, mniej oczywisty plus. Konieczność pogodzenia pracy z innymi aktywnościami wymusza planowanie dnia, dzięki czemu czas wakacyjny zyskuje ramy zamiast rozlewać się w bezcelowym scrollowaniu.

Nastolatek uczy się w ten sposób zarządzania sobą: ile obowiązków jest w stanie udźwignąć i kiedy powiedzieć „dość”. To cenne doświadczenie w świecie, w którym granice między pracą a życiem prywatnym coraz bardziej się zacierają.

Gdy praca w wakacje staje się obciążeniem

Problem zaczyna się tam, gdzie praca wakacyjna przestaje uzupełniać odpoczynek, a zaczyna go wypierać. Nastolatek, który po intensywnym roku szkolnym wchodzi w wielogodzinne zmiany, bardzo szybko funkcjonuje jak dorosły pracownik. Tyle że bez dorosłych zasobów do radzenia sobie ze stresem. Zamiast chwili oddechu pojawia się powtarzalny rytm obowiązków, w którym trudno znaleźć miejsce na regenerację, relacje i zwykłą beztroskę.

Szczególnie wyraźnie widać to w sytuacji, gdy praca nie jest wyborem, ale koniecznością. W rodzinach z trudną sytuacją finansową nastolatek może zacząć traktować własne zarobki jako coś „niezbędnego”, a nie dodatkowego. Pojawia się wówczas poczucie, że musi dopinać domowy budżet.

To przesunięcie roli z „pomagam” w stronę „muszę utrzymać” skraca dzieciństwo i generuje stres, z którym młody organizm nie zawsze sobie radzi. Rodzice często wchodzą w taką sytuację nieświadomie – liczą „tylko” na pomoc, ale w praktyce oddają dziecku część swojej odpowiedzialności.

Praca wakacyjna nastolatków zabiera czas wolny

Psychologia rozwojowa od lat podkreśla, że nastolatki potrzebują nie tylko zorganizowanych aktywności, ale też przestrzeni na nudę, spontaniczne spotkania i testowanie siebie poza ramami obowiązku. Gdy każdy tydzień wakacji zostaje zagospodarowany grafikiem pracy, te doświadczenia znikają. Zostaje czas „produktywny”, w którym to, co nie przynosi pieniędzy ani wyniku, zaczyna być traktowane jak strata.

Praca wakacyjna powinna zająć maksymalnie połowę czasu wolnego, czyli jeden miesiąc dla uczniów i około sześciu tygodni dla studentów. Druga część powinna być przeznaczona na odpoczynek i regenerację, które są bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania po wakacjach

– podkreśla Łukasz Prysiński.

Jak znaleźć zdrową granicę?

Dlatego specjaliści coraz częściej przesuwają akcent z pytania „czy pracować w wakacje?” na pytanie „na jakich zasadach?”. Kluczowa nie jest sama decyzja o podjęciu pracy, lecz to, w jaki sposób zostanie ona wkomponowana w wakacje. Ile godzin zajmuje, czy nastolatek ma realną możliwość odpoczynku i czy może zrezygnować, gdy obciążenie okaże się zbyt duże.

W praktyce różnica między pracą, która rozwija, a pracą, która psychicznie przyspiesza dorosłość, tkwi właśnie w tych szczegółach. Pierwsze zarobki mogą być ważnym krokiem w stronę samodzielności. Ale jeśli ten krok jest wykonany za szybko, za ciężko i bez wystarczającego wsparcia, niesie ze sobą cenę w postaci przeciążonej psychiki i poczucia, że na prawdziwy odpoczynek już nie ma miejsca.

Niezależnie od wykonywanej pracy należy pamiętać, że żadna praca nie powinna być obciążająca i stresująca. W prawie każdej pracy napotykamy na sytuacje trudne, przeciążenia czy zagrożenia, ale są to tylko momenty. Jeśli praca jako taka wydaje nam się obciążająca i stresująca, to znaczy, że popełniamy błąd w podejściu do obowiązków zawodowych

– dodaje psycholog.

Przeczytaj również: Ukryte koszty przepracowania. Krótsza praca lekiem na wypalenie?