Stres w ciąży wpływa na dziecko. Skutki widać dopiero po latach

Jak stres w ciąży może wpływać na rozwój dziecka?

Stres w ciąży może odbijać się na zdrowiu i samopoczuciu kobiety, a badacze od lat sprawdzają także jego możliwy związek z rozwojem dziecka. Nie wszystkie następstwa muszą być widoczne zaraz po porodzie ani łatwe do rozpoznania. Niektóre mogą ujawnić się z czasem – w obszarach, których zwykle nie łączymy z tym, co wydarzyło się w ciąży.

Taką mniej oczywistą zależność zbadali naukowcy z University College London. W artykule opublikowanym w czasopiśmie Development and Psychopathology sprawdzili, czy stresujące wydarzenia, których kobiety doświadczały od początku ciąży do ośmiu tygodni po porodzie, wiązały się z późniejszym funkcjonowaniem społecznym ich dzieci. Badacze uwzględnili m.in. śmierć bliskiej osoby, problemy finansowe, utratę pracy i kryzysy w związku. Następnie śledzili, jak dzieci radziły sobie w kontaktach z innymi w wieku 8, 11, 14 i 17 lat.

Trudne doświadczenia mogą odbić się na relacjach

Wyniki pokazały, że im więcej stresujących doświadczeń matka przeżyła w okresie ciąży, tym częściej jej dziecko miało trudności z komunikacją społeczną. W kolejnych latach różnice te nie znikały, lecz się pogłębiały. U dzieci, których matki były narażone na silny stres, umiejętności te rozwijały się wolniej niż u rówieśników. Nie stwierdzono natomiast wyraźnego związku między liczbą stresujących doświadczeń matki a zdolnością dzieci do rozpoznawania emocji z wyrazu twarzy.

Nie chodziło więc o to, czy ośmiolatek potrafi rozpoznać złość lub smutek na czyjejś twarzy. Trudności widoczne w badaniu dotyczyły innego wymiaru funkcjonowania – komunikacji społecznej. Obejmują one między innymi reagowanie na rozmówcę, podtrzymywanie rozmowy, wychwytywanie zmian tonu oraz odnajdywanie się w sytuacjach, w których zasady kontaktu nie są wypowiedziane wprost.

Wraz z dorastaniem te umiejętności zyskują na znaczeniu. Relacje z rówieśnikami przestają polegać głównie na wspólnej zabawie i coraz częściej opierają się na rozmowie, zaufaniu oraz wzajemnym dzieleniu się osobistymi sprawami. To właśnie w takich, z pozoru zwyczajnych sytuacjach, mogą ujawniać się różnice w komunikacji społecznej. U młodszego dziecka łatwo je przeoczyć. Z czasem mogą jednak wyraźniej wpływać na to, jak młody człowiek odnajduje się w grupie, buduje przyjaźnie i reaguje na innych.

Problemy mogą pojawić się dopiero po latach

To nie pierwszy sygnał, że skutki trudnych doświadczeń z okresu ciąży mogą być widoczne przez wiele kolejnych lat. W australijskim Raine Study obserwowano dzieci od 2. do 14. roku życia. U dzieci matek, które w ciąży doświadczyły stresujących wydarzeń, częściej pojawiały się później problemy emocjonalne i trudności w zachowaniu.

Znaczenie miało przede wszystkim nagromadzenie obciążeń, a nie jedno pojedyncze zdarzenie. Wyniki sugerują, że gdy takich doświadczeń jest więcej, ich możliwy związek z późniejszym funkcjonowaniem dziecka staje się wyraźniejszy.

Nie każde dziecko reaguje tak samo

Australijskie badanie dotyczyło szeroko rozumianych trudności emocjonalnych i behawioralnych. Analiza brytyjska zwraca natomiast uwagę na mniej oczywisty wymiar późniejszego funkcjonowania. Pokazuje, że ważne są nie tylko silne emocje czy kłopoty wychowawcze, lecz także codzienne relacje z innymi.

Badania te nie pozwalają przewidzieć losów pojedynczego dziecka ani przesądzać, że trudne doświadczenia w ciąży muszą prowadzić do późniejszych problemów. Pokazują jednak, że warto patrzeć na rozwój szerzej i dłużej niż tylko przez pryzmat pierwszych lat życia. Niektóre różnice mogą być trudne do zauważenia we wczesnym dzieciństwie, a wyraźniejsze stają się dopiero wraz z dorastaniem, gdy codzienne sytuacje społeczne stają się bardziej złożone.

Przeczytaj również: Mózg dziecka reaguje na stres rodziców. Nawet na spadek wypłaty