Badanie PISA 2025. Polscy uczniowie wciąż wśród najlepszych

Polska stabilizuje wyniki po wcześniejszym spadku

Światowa edukacja ma problem, który nie skończył się wraz z pandemią. Pokazuje to najnowsza edycja badania PISA – organizowanego przez OECD międzynarodowego badania, które sprawdza, jak 15-latkowie wykorzystują w praktyce wiedzę z matematyki, czytania i nauk przyrodniczych.

W 2025 roku uczestniczyło w nim rekordowe 91 krajów i regionów oraz ponad 760 tys. uczniów. Polskę reprezentowało 7103 uczniów z 217 szkół. Poza trzema podstawowymi dziedzinami Polska wzięła udział także w dodatkowym module „Uczenie się w cyfrowym świecie”, dotyczącym rozwiązywania problemów z wykorzystaniem technologii cyfrowych.

W 23 krajach OECD uczestniczących w badaniu PISA od jego pierwszej edycji w 2000 roku średnie wyniki z 2025 roku były najniższe w historii programu. Choć po pandemii szkoły wróciły do normalnej pracy, w wielu państwach rezultaty z matematyki i czytania nadal spadały. Między 2015 a 2025 rokiem średni wynik w czytaniu w 35 krajach OECD obniżył się o 27 punktów, co odpowiada mniej więcej utracie półtora roku nauki.

Na tym tle Polska wypada stosunkowo dobrze i nadal należy do europejskiej czołówki. Wyniki polskich uczniów nie zmieniły się istotnie względem edycji z 2022 roku, podczas gdy w wielu systemach edukacyjnych nadal się obniżają. Stabilizacja nie oznacza jednak powrotu do wyników z najlepszego dla Polski okresu, przypadającego na lata 2012–2018. Po dużym spadku odnotowanym w 2022 roku polscy uczniowie wciąż osiągają rezultaty niższe niż w 2018 roku.

Nauki przyrodnicze powyżej średniej, ale poniżej dawnych wyników

W naukach przyrodniczych – głównej dziedzinie badania PISA 2025 – polscy uczniowie uzyskali średnio 495 punktów. To o 19 punktów więcej niż średnia dla krajów Unii Europejskiej (476 punktów). To też o 13 punktów więcej niż średnia OECD (482 punkty). W UE istotnie lepiej od Polski wypadli tylko uczniowie z Estonii i Finlandii.

Wynik Polski nie różnił się istotnie od rezultatu z 2022 roku, wynoszącego 499 punktów. Pozostawał jednak niższy niż w 2018 roku, gdy polscy uczniowie zdobyli 511 punktów. Polska ustabilizowała więc wynik po wcześniejszym spadku, lecz nie wróciła do poziomu z najlepszego okresu.

Wszystkie numery kwartalnika 2026 – promocja!

Polska w światowej czołówce z matematyki

W matematyce polscy uczniowie uzyskali średnio 484 punkty – o 24 punkty więcej niż średnia UE i o 21 punktów więcej niż średnia OECD. W rankingu średnich wyników Polska zajęła 12. miejsce na świecie. Istotnie lepszy wynik w UE osiągnęła tylko Estonia.

Rezultat z 2025 roku nie różnił się istotnie od wyniku z 2022 roku, gdy Polska uzyskała 489 punktów, lecz pozostawał o 32 punkty niższy niż w 2018 roku, kiedy wyniósł 516 punktów. Oznacza to stabilizację po największym w historii udziału Polski w PISA spadku wyniku z matematyki, odnotowanym między 2018 a 2022 rokiem.

Jednocześnie matematyka pozostaje dziedziną, w której największa część polskich uczniów nie osiąga podstawowego poziomu umiejętności. Dotyczy to 26 proc. 15-latków, wobec 35 proc. w UE i OECD. Uczniowie z tej grupy mają trudności z wykorzystaniem matematyki w codziennych, mniej schematycznych sytuacjach – na przykład z interpretowaniem danych, wyborem sposobu rozwiązania problemu lub oceną, czy otrzymany wynik ma sens.

Czytanie pogarsza się najszybciej

W czytaniu ze zrozumieniem polscy uczniowie uzyskali średnio 482 punkty. To o 31 punktów więcej niż średnia UE, wynosząca 451 punktów. A także o 21 punktów więcej niż średnia OECD, która wyniosła 461 punktów. W rankingu średnich wyników Polska zajęła 14. miejsce na świecie. W całej UE istotnie lepsze rezultaty osiągnęli tylko uczniowie z Estonii i Irlandii.

To właśnie w czytaniu najwyraźniej widać pogorszenie wyników w ostatnich latach. W 2025 roku 24 proc. polskich 15-latków miało trudności z rozumieniem prostych tekstów, wyszukiwaniem najważniejszych informacji i wyciąganiem podstawowych wniosków. W 2012 roku dotyczyło to 10 proc. uczniów, w 2015 i 2018 roku – po 15 proc. W 2022 roku było to już 22 proc. Mimo pogorszenia Polska nadal wypada lepiej niż Unia Europejska jako całość oraz OECD. W UE podobne trudności ma średnio 34 proc. uczniów, w krajach OECD – 31 proc.

Technologia pomaga, ale też rozprasza

W dodatkowym module „Uczenie się w cyfrowym świecie” Polska uzyskała 507 punktów, co dało jej 20. miejsce wśród wszystkich krajów i regionów. Wynik był wyższy od średniej UE, wynoszącej 492 punkty, oraz średniej OECD (500 punktów). W Unii Europejskiej istotnie lepsze rezultaty osiągnęli tylko uczniowie Estonii i Czech. Moduł nie sprawdzał zwykłej obsługi telefonu ani znajomości aplikacji, lecz umiejętność wykorzystywania narzędzi cyfrowych do rozwiązywania nowych problemów – na przykład tworzenia algorytmów i modeli czy korzystania z symulacji.

Wynik ten kontrastuje z deklaracjami uczniów dotyczącymi codziennego korzystania z technologii. Co drugi polski 15-latek deklaruje, że w czasie wolnym poza szkołą spędza przed ekranem co najmniej 3 godziny dziennie. W UE wskazuje na to średnio 37 proc. uczniów, a w OECD – 32 proc. W weekendy co najmniej 5 godzin dziennie przed urządzeniami cyfrowymi spędza 45 proc. polskich uczniów, wobec 34 proc. w UE i 31 proc. w OECD.

Aż 74 proc. polskich uczniów deklaruje też, że urządzenia cyfrowe rozpraszają ich podczas lekcji. W krajach UE wskazuje na to średnio 59 proc. uczniów. Dla państw OECD wskaźnik ten wynosi 61 proc.

Potrzebę bycia online i odpowiadania na wiadomości podczas zajęć odczuwa 62 proc. polskich uczniów, przy 49 proc. w UE i 44 proc. w OECD. Co istotne, częstsze odczuwanie takiego przymusu wiąże się z niższymi wynikami we wszystkich dziedzinach PISA.

Dobre wyniki nie przekładają się na lepsze doświadczenia w szkole

Zadowolenie z życia polskich 15-latków wzrosło w porównaniu z edycją PISA 2022. Wciąż jednak należy do niższych w Unii Europejskiej. Chłopcy deklarują przy tym wyższą satysfakcję z życia niż dziewczęta. Różnica między nimi należy do największych w UE.

Według raportu najsilniej wiążą się z nim relacje społeczne. Takie jak poczucie przynależności do szkolnej społeczności, wsparcie rodziny oraz poczucie bezpieczeństwa w szkole.

Polscy uczniowie osiągają wyniki w nauce na poziomie europejskiej czołówki. Jednocześnie znacznie rzadziej niż ich rówieśnicy z innych państw czują się częścią szkoły. Deklaruje to 64 proc. badanych, wobec średnio 75 proc. w UE i 76 proc. w OECD. Polska znalazła się tym samym w grupie krajów o najniższym poczuciu przynależności do szkoły. Wynik ten poprawił się jednak względem dwóch poprzednich edycji PISA.

Niska wytrwałość i częste nieobecności

Polska wraz ze Słowenią zajęła ostatnie miejsce wśród krajów objętych badaniem pod względem deklarowanej wytrwałości. Tylko co drugi polski 15-latek deklaruje, że wkłada dodatkowy wysiłek, gdy zadanie staje się trudne. Jeszcze mniej uczniów (44 proc.) pracuje nad zadaniem, dopóki go nie skończy. W UE taką odpowiedź wskazuje średnio 57 proc. uczniów, a w OECD – 60 proc.

Widać też rozdźwięk między ogólną ciekawością świata a podejściem do samej nauki. 74 proc. polskich uczniów deklaruje, że interesuje ich wiele różnych rzeczy – nieco więcej niż średnio w UE. Zarazem tylko 60 proc. mówi, że lubi uczyć się nowych rzeczy. Wskaźnik ten wynosi odpwoiednio 66 proc. dla UE i 69 proc. dla OECD.

Do tego dochodzą absencje. W dwóch tygodniach poprzedzających badanie 31 proc. polskich uczniów opuściło co najmniej jeden cały dzień nauki. W UE i OECD było to 22 proc.. W tym samym okresie co najmniej jedną lekcję opuściło 45 proc. badanych. To niemal dwukrotnie więcej niż średnio w UE (26 proc.) i OECD (24 proc.). Spóźnienie do szkoły zadeklarowało natomiast 61 proc. polskich 15-latków, wobec 51 proc. w UE i 50 proc. w OECD.

Co mówi badanie PISA 2025?

Raport nie pozwala wskazać jednej przyczyny globalnego pogorszenia wyników. Wśród możliwych uwarunkowań autorzy wymieniają konsekwencje pandemii COVID-19 i nauki zdalnej. Do tego dochodzą szersze przemiany społeczne, trudności z dłuższą koncentracją oraz zmieniające się nawyki korzystania z mediów cyfrowych. PISA nie rozstrzyga jednak, który z tych czynników miał największe znaczenie.

Interpretację porównań z wcześniejszymi edycjami komplikują w Polsce także zmiany systemowe.

W latach, gdy Polska osiągała najlepsze wyniki, większość badanych 15-latków uczyła się w gimnazjach. W PISA 2022 i 2025 byli to już głównie uczniowie szkół ponadpodstawowych. Zmienił się również wiek rozpoczęcia nauki i struktura klas. W 2025 roku 65 proc. badanych uczęszczało do drugiej klasy szkoły ponadpodstawowej. Z kolei w 2022 roku było to 16 proc.

Badanie PISA 2025 pokazuje, że Polska utrzymała poziom z 2022 roku mimo dalszych spadków wyników uczniów w wielu krajach. Polscy 15-latkowie nadal osiągają rezultaty wyższe od średniej UE i OECD, lecz nie wrócili do poziomu z 2018 roku. Obok mocnych wyników widoczne są jednak też wyzwania: wysoki odsetek uczniów nieosiągających podstawowego poziomu kompetencji, słabe poczucie przynależności do szkoły, niska deklarowana wytrwałość, częste absencje oraz rozpraszanie się przez urządzenia cyfrowe.

Przeczytaj również: Prof. Szubartowski: Szkoła za szybko podpowiada. Nauczmy dzieci szukać