Rozwój mózgu dziecka. Co widać już u rocznego malucha?

Rozwój mózgu dziecka zaczyna się bardzo wcześnie

W pierwszych latach życia rozwój mózgu dziecka nie przebiega według jednego, łatwego do uchwycenia scenariusza. Dziecko uczy się przede wszystkim przez obserwację, ruch, kontakt z bliskimi i powtarzanie codziennych doświadczeń. Natomiast zdolność do rozumienia świata dojrzewa stopniowo. Dopiero z czasem staje się widoczne, jak radzi sobie z językiem, pamięcią, skupieniem uwagi czy rozwiązywaniem nowych problemów. Czyli umiejętnościami zwykle łączonymi z inteligencją.

Pytanie brzmi, czy zanim dziecko zacznie mówić i uczyć się w szkolnej ławce, można już dostrzec sygnały jego późniejszych możliwości poznawczych. To właśnie sprawdzili naukowcy z University of North Carolina, którzy przyjrzeli się mózgom niemowląt. Przeanalizowali oni obrazy mózgów około stu dzieci wykonane, gdy miały one rok. Następnie porównali je z wynikami testów poznawczych przeprowadzanych w wieku czterech, sześciu i ośmiu lat.

Wielkość mózgu nie ma znaczenia?

Badaczy interesowało nie tyle to, jak duży jest mózg dziecka, ile architektura połączeń między różnymi jego częściami. Mózg można porównać bowiem do miasta, w którym znaczenie mają nie tylko poszczególne budynki, ale przede wszystkim sieć dróg, mostów i skrzyżowań. W tym przypadku „drogami” są włókna istoty białej, umożliwiające przepływ informacji między obszarami odpowiedzialnymi między innymi za uwagę, pamięć roboczą, przetwarzanie bodźców i rozwiązywanie problemów.

Okazało się, że układ tych połączeń w okresie niemowlęcym do pewnego stopnia pozwala przewidzieć późniejsze wyniki testów. Algorytm uczący się na obrazach mózgu potrafił powiązać indywidualny wzorzec połączeń z późniejszymi wynikami IQ. Największe znaczenie miały obszary związane z kontrolą uwagi i przetwarzaniem informacji. Uczestniczą one między innymi w planowaniu działania, pamięci roboczej, przełączaniu się między zadaniami i łączeniu różnych bodźców.

Wynik nie oznacza jednak, że przyszłość dziecka można odczytać ze skanu rezonansu. Struktura połączeń mózgowych wyjaśnia jedynie część różnic między późniejszymi wynikami dzieci. Co więcej, silniej niż sam obraz mózgu wiązały się z nimi czynniki takie jak wykształcenie matki. Autorzy badania podkreślają więc, że dane biologiczne trzeba rozpatrywać razem z warunkami, w których dziecko dorasta.

Inteligencja dziecka nie ma jednego źródła

To ważne zastrzeżenie. Badania nad rozwojem poznawczym od dawna pokazują, że nie ma jednego „genu inteligencji” ani jednego obszaru mózgu, który przesądzałby o powodzeniu w nauce. Zdolności rozwijają się z czasem pod wpływem zdrowia, relacji z bliskimi, edukacji i warunków życia rodziny. Wpływ środowiska również nie sprowadza się do jednego wydarzenia. To raczej suma codziennych doświadczeń – zarówno tych, które sprzyjają rozwojowi, jak i tych, które mogą go utrudniać.

Nowe badanie nie rozstrzyga więc, czy inteligencja dziecka jest „wrodzona” albo kształtowana wyłącznie przez otoczenie. Pokazuje raczej, że rozwój mózgu dziecka i codzienne doświadczenia od początku są ze sobą splecione.

Rozwój mózgu dziecka nie przesądza o przyszłości

Potencjalna wartość takich badań nie polega na tworzeniu rankingu niemowląt. W przyszłości podobne narzędzia mogłyby pomóc wcześniej zauważać dzieci, które z powodu wcześniactwa, choroby neurologicznej czy trudnych warunków rozwojowych wymagają dokładniejszej obserwacji. Wczesne rozpoznanie ryzyka mogłoby ułatwić skierowanie rodziny do specjalistów, zanim trudności staną się wyraźne w przedszkolu lub szkole.

Wykorzystanie takich wyników poza laboratorium wymaga jednak ostrożności. Skan mózgu nie mówi, kim dziecko się stanie, nie mierzy ciekawości, odporności psychicznej, wyobraźni ani jakości relacji z ludźmi. Nie powinien też stać się etykietą, która zawęża oczekiwania dorosłych. Badanie pokazuje raczej, że pierwsze biologiczne różnice związane z inteligencją dziecka pojawiają się bardzo wcześnie. Dlatego wczesne dzieciństwo jest czasem, w którym wsparcie może mieć szczególne znaczenie.

Przeczytaj również: „Kujon” czy „życiowy bystrzak”? Łączy ich ta sama zdolność