Ślady życia pozaziemskiego. Czy przeoczyliśmy coś ważnego?

Czy umiemy rozpoznać ślady życia pozaziemskiego?

Poszukując śladów życia pozaziemskiego astrobiologia od dawna skupia się na unikaniu wyników fałszywie pozytywnych. Chodzi o przypadki, w których sygnał wygląda jak oznaka życia, a później okazuje się czymś zupełnie innym. Grupa badaczy z kilku europejskich uczelni przesuwa jednak uwagę na problem mniej spektakularny, ale potencjalnie ważniejszy: wyników fałszywie negatywnych.

To przypadki, w których życie istniało albo nadal istnieje, lecz nie zostaje wykryte. Jak podkreślają autorzy pracy opublikowanej w Nature Astronomy, takie błędy są nieuniknione, a ich konsekwencją jest niepowodzenie w rozpoznaniu dawnego lub obecnego życia.

Brak sygnału może być mylący

To istotna zmiana perspektywy. Fałszywie pozytywny sygnał da się później skorygować, a przynajmniej nazwać błędem. Fałszywie negatywny wynik nie wywołuje alarmu, tylko daje brak sygnału, który łatwo uznać za dowód, że niczego tam nie było. Właśnie dlatego autorzy badania zwracają uwagę, że obecne strategie poszukiwania życia zbyt rzadko uwzględniają ryzyko przeoczenia.

Dlaczego mogliśmy przegapić oznaki życia?

Źródła takich przeoczeń mogą być bardzo różne. Ślady biologiczne mogą nie przetrwać wystarczająco długo, sygnały mogą być zbyt słabe, by je odczytać, a instrumenty mogą nie być w stanie wykryć tego, co rzeczywiście jest obecne. Jeśli życie znajduje się pod skałą, a obserwator patrzy wyłącznie z góry, nie ma szans, by je zauważyć. To samo może dotyczyć planet i księżyców, gdzie potencjalne biosygnatury są ukryte pod powierzchnią, w atmosferze albo w chemii, którą dziś interpretujemy zbyt wąsko.

Problem polega też na tym, że szukamy przede wszystkim tego, co już znamy z Ziemi. Jeśli życie poza naszą planetą działa inaczej, zostawia inne chemiczne ślady albo funkcjonuje w środowisku, którego nie bierzemy pod uwagę, jego oznaki mogą po prostu umknąć naszej uwadze. Z tego powodu sama czułość instrumentów nie wystarczy, jeśli od początku nie wiemy, czego dokładnie mamy szukać.

Życie na Marsie czy zwykła chemia?

W takiej sytuacji łatwo może dojść do błędu interpretacyjnego. Przykładem są minerały żelazowe znalezione na Marsie, które wykazują nietypowy wzór utleniania w porównaniu z materiałem wokół nich.

Na Ziemi obserwujemy tak zróżnicowane utlenianie tylko w wyniku obecności życia. Ale czy to oznacza, że mamy do czynienia z życiem w kontekście pozaziemskim?

– pyta Inge Loes ten Kate, profesor astrobiologii z Uniwersytetu w Utrechcie i Uniwersytetu Amsterdamskiego.

Badacze podkreślają, że w tym przypadku nie chodzi jeszcze o potwierdzony fałszywie negatywny wynik. Chodzi raczej o pokazanie, jak wiele pozostaje niejasne, dopóki nie zrozumiemy lepiej geochemii danego środowiska. Coś może wyglądać obiecująco, ale nadal nie wiadomo, czy jest śladem życia, czy tylko procesem chemicznym, którego jeszcze nie umiemy dobrze wyjaśnić.

Jak skuteczniej szukać śladów życia pozaziemskiego?

Obecny sposób projektowania misji rzadko uwzględnia ryzyko niewykrycia śladów życia pozaziemskiego. Instrumenty i cele obserwacyjne powstają przede wszystkim z myślą o wykryciu potencjalnych oznak, a nie o systematycznym ograniczaniu możliwości ich przeoczenia. Zdaniem badaczy, rozwiązaniem może być bardziej ukierunkowana strategia badawcza, łącząca eksperymenty laboratoryjne, modelowanie teoretyczne i badania terenowe. Pomocna może być również sztuczna inteligencja, która potrafi wychwytywać wzorce niewidoczne dla człowieka.

Jak badać rzeczy, których nie można znaleźć? To pytanie trafia w sedno naszego problemu, bo zwykle szukamy tego, co już znamy. Musimy więc bardzo wyraźnie zrozumieć, jakie życie jest możliwe w danym miejscu, jakie są warunki dla tego życia i jak rozpoznać jego ślady

– podkreśla ten Kate.

Ta zmiana podejścia porządkuje cały spór wokół życia pozaziemskiego. Nie chodzi już tylko o to, gdzie szukać śladów życia pozaziemskiego, ale też o to, jak łatwo możemy je przeoczyć. Potrzebne są nie tylko coraz czulsze instrumenty, lecz także systematyczne uwzględnianie tego, czego możemy nie zauważyć.

Przeczytaj również: To najtrudniejszy test ludzkości. Co się stanie, gdy „ich” spotkamy?